اصول ومبانی تربیت بدنی1

 

اصول ومبانی تربیت بدنی

 

مقدمه

 

پیدایش بازیها، ورزش واسامی گوناگون تربیت بدنی یکی از کار های برجسته بشر در دوره های تاریخ باستان می باشد که راه را برای آموزش و پرورش و انتقال فرهنگ و تمدن به نسل های بعدی و نگهداری و تکمیل و توسعه آنها هموار ساخت از ابتدا تا انتها ابداع و ابتگار بشر در روشنایی طب معالجوی، تقویت جسمی و ذهنی، رشد و انکشاف روحی و بلاخره دفاع از میهن در زنده گی بشر در تمدن هنر بدین مراحل عالی رسیده نمی توانست.

 

در واقع پیدایش تربیت بدنی به تاریخ پیدایش بشر و تشکیل دسته وجماعات مرتبط است یعنی تربیت بدنی همان هنگامی که بشر به حیات گروهی پرداخت با وی همرا بوده است همان گونه که انسانها ی اولی حیات بدوی داشته اند اما: به تقویت جسمی خویش علاقه مند بودند.

 

به گفته افلاطون بشرقبل از اینکه به تربیه دماغی دست یابند تربیه جسمی انکشاف بیش ازحد را پشت سر گذرانده بود. بدین معنی سر گذشت تربیت بدنی مانند سر گذشت حیات بشری طولانی بوده وبا خلقت انسان مراحل متعدد وگوناگون را پیموده است. البته مطالعه آن بخشی پهناور وابعاد وسیع را احتوا میکند.

 

بنابرین قبل از اینکه محقق تربیت بدنی بتواند در باره فهم علوم ورزشی ونحوه فعالیت های جسمی قدمی بردارد باید در بار ه علوم تربیت بدنی وارتباط آن با دیگر علوم بررسی نماید. بدین گونه که: چطور این علوم را وسیله تقویت جسم ، ذهن وروح درباشگاه ها، مکاتب، پوهنتون ها تولید می شود؟ چسان آنها را طبقه بندی کرد؟ چگونه این ورزشها راتدریس بخصوص بازی ها، گیم ها، و ورزشها را با شرایط معارف، پوهنتون ها وبازی های المپیک مهیا کرد وبکار برد.

 

روی این منظور تحقیقات خود راپیرامون اجزای واژه های عمده ورزش ونگاهی به تاریخ تربیت بدنی برای معلمان ومربیان آگاه به رشته تحریر میاورم.

علوم ورزشی

علم ورزش ، علمی است که  به مسائل علمی و تخصصی ورزش پرداخته می شود و هدف از این علم آن است که علاقه مندان به ورزش از این طریق به کلیه مسائل مربوط به علوم ورزش پی برده و آن را بکار بندند تا کمتر دچار آُسیب شده و همچنین از طریق علم ورزش آگاهی ومهارت خود را در رشته های ورزشی افزایش دهند .

آدمی در مراحل تمدن به درجات عالی رسیده و اندیشه و فکر او بسیار تابناک شده و حاصل کار و اندیشه و هوشمندی انسان یعنی علوم و معارف بشری نیز روزتا روز وسعت یافته است . هر یک از دانش ها و فروغ معرفت های انسانی در قرن بیستم به صورت دریای پهناور در آمده است به طوری که در هر یک از رشته های علوم باید سال ها وقت صرف کرد تا در آن تخصص یابد و به مقام شامخی برسد ، ناگزیراست از برگزاری مسابقه آن علم یا فن در جهان آگاه گردد و ازسوی دیگراز بزرگان آن رشته تاسی جوید و پیش برود ، بلکه همین فرد باید علاقمند به این رشته هم باشد و همین موارد لزوم داشتن اطلاعات کافی و یا معلومات عمومی را ایجاب می کند . امروزه هیچ کس حتی کسانی که فقط ورزش را بخاطر ورزش نه بخاطر اهداف قهرمانی در رقابت های رسمی انجام می دهند ، نمی توانند منکر ارزش روش های علمی در بالا بردن سطح تکنیک ، تاکتیک و بطور کلی کیفیت تیم ها در هر نوع ورزشی باشند . در ورزش اجرای صحیح مهارت ها وابسته به رعایت اصول و قوانینی علمی متکی بر اصول میخانیکی و بیومیخانیکی است .
وقتی رقابت ها در سطح، حتی صدم ثانیه ها کشیده می شود صرف نظر از تلاش شخصی ورزشکار درپیروزی،  به طور دقیق ارزش تمرینات و نحوه ی استفاده حداکثر از قدرت و توان ورزشکار در تمرینات توسط یک مربی آگاه و با استفاده از روش های علمی و سایر خصوصیاتی که یک مربی موفق باید داشته باشد از جمله اصول علمی تربیت بدنی ، برنامه ریزی صحیح تمرینات به نحوی که ورزشکار در روز مسابقه در حداکثر کیفیت بدنی و توان مسابقه باشد به طور کامل روشن وغیر قابل انکار است.
اگر ما ادوار گذشته را مورد مطالعه قرا دهیم در می یابیم که در مسیر عمومی تاریخ زندگانی انسان ، فرهنگ ها و تمدن های بسیاری بوجود آمده است و پیدایش اجتماعات و حرکت آنان اگر چه به ظاهر مستقل بوده ولی به حقیقت در یکدیگر تاثیرات متقابل داشته و تاریخ عمومی بشر را از جنبه های حرکت درونی و بیرونی به وجود آورده است.

 

نقش اساسی علوم ورزشی

اگر چه علوم ورزشی و نقش اساسی آن در بین تمامی ملل هنوز به مراحل کمال نرسیده ولی بدین نتیجه نهایی رسیده است که اولا: اجتماع انسانی چون تشکل الکترونی و پروتونی و تجمع منظومه های شمسی پیوسته متحرک و متکامل بوده و از مراحل مختلفی گذشته است و در ثانی : تحول و حرکت افراد اجتماع نه فقط از جنبه های معنوی و درونی مورد مطالعه بوده بلکه برای تطابق حرکات روحی و جسمی انگیزه های علمی را مورد توجه قرارداده و دوام حیات و زندگی خویشتن را در این یافته است که جسم و روح خود را مبتنی بر تحول زمان و نظام خلقت هماهنگ ساخته تا با توازن این دو پدیده ی محسوس و معقول سزاوار عدل آفرینش و محق به ادامه
ای زنده گی سالم ومتعالی باشد.

ورزش محتوی زندگی نیست بلکه نوایی است که زندگی را همراهی می نماید . حفظ سلامت ملل و ایجاد تحول در جوامع مختلف ، همان قدر برای سرنوشت و زندگی بشری هم بوده است که اکتشافات و اختراعات صنعتی
بوده اند.

همه ای این تلاش ها ، تحقیق ها ، تفسیر ها و تجربیات و آزمایش های علمی در این مدت بیش از دو قرن باعث شدند تربیت بدنی به صورت علم جداگانه ای درآمده و انجام ورزش برای مردم جوامع صنعتی جنبه ی حیاتی پیدا کند برای این که احتیاج جوامع کنونی ، به نیروی انسانی سالم بیش از هر زمان دیگر قابل لمس است ، در جوامعی که نارسائی های کمی و کیفی ورزش وجود دارد عقب افتادگی آن جامعه نیز چشم گیر است و از این روست که ورزش امروز در جوامع مترقی دنیا علاوه بر اثرات صحی و نقش مهم آن در سلامت یک ملت به عنوان یک پدیده ی اجتماعی و عامل مهم اقتصادی مورد مطالعه و پژوهش علمی قرار می گیرد به این دلیل که ترقی دانش و فنون و پیشرفت تمدن مسائل تازه ای به وجود آورده است که در گذشته یا مورد نظر نبوده و یا آن
که چندان توجه به آن نم شد.

بررسی های عملی ورزش و تربیت بدنی در جوامع صنعتی امروز جدا از پژوهش های طبی ، آموزش و پرورش ، روانشناسی،  صحی ، جامعه شناسی ، اقتصاد و تاریخ نبوده بلکه با همه ی علوم فوق رابطه مستقیم

دارد.
تربیت بدن فرصت را به کودک ، نوجوان و جوان می دهد که استعداد های خود را بیازماید و به پرورش خود با راهنمایی مربی آگاه همت ورزد. نوجوان و جوان امروزی فقط در محیط ورزش حاضر است نظم را بپذیرد، چرا که در آن محیط همه مانند او به دستورها و مقررات مربوط احترام می گذارند و مسئله تبعیض مطرح نیست همسالان و همراهان دیگرش هم مجبورند به دستورهای مربی عمل کنند .

 

مبانی علوم زیستی:

شامل

• فیزیولوژی ورزشی
• اناتومی ورزشی
• بیوشیمی ورزشی
• طب ورزشی
• تغذیه ورزشی
• مثاژورزشی
• کمک های اولیه
• حفظ الصه ورزشی
• بیومیخانیک ورزشی

مبانی علوم انسانی

شامل:

• مدیریت ورزشی
• روانشناسی ورزشی
• تاریخ تربیت بدنی
• فلسفه تربیت بدنی
• پیداکوژی ورزشی
• جامعه شناسی ورزشی
• رفتار حرکات

 

مبانی فن آوری ورزشی

شامل:

• طراحی و ساخت وسایل ورزشی
• جایگاه IT در علوم ورزشی
• مهندسی در ورزش 

وظایف تربیه بدنی

 

وظایف تربیت بدنی در جریان عمل کردها به طور عموم همیش هماهنگ بوده و یکدیگر را تعقیب و کمک می نماید .

 

1-  وظایف صحی :  از قبیل تحکیم عادات در شرایط مختلف ، مقاومت در مقابل امراض ، انکشاف قوای گروپهای عضلاتی ، مبارزه با خستگی .

2- وظایف تربیتی :  انکشاف اعمال حرکی ، ایجاد عزم و اراده .

3- وظایف تعلیماتی وآموزشی : بلند بردن سطح دانش مسلکی و مهارتهای سپورتی ، دفاع از حاکمیت ملی.

 

اهداف تربیت بدنی

1- اهداف صحی وتندرستی

*  تامین صحت و سلامتی بدن و تجهیز آن در برابر عوارض و بیماریها.

*  تقویه وظایف اعضای داخلی بدن.

* ایجاد ورزیده گی و هماهنگی در بین اعضا ، اندامها به منظور رشد قدرت ، سرعت ، چابکی و مهارت .

* ایجاد مقاومت

و افزایش میزان تحمل و عادت دادن بخشیدن، استقامت دربرابرسختی ها ، دست یابی به ضبط ارادی اعضای بدن و به کار انداختن آنها.

 

-2اهداف تربیتی و اخلاقی :

*   پرورش روان و ایجاد زمینه برای استقلال شخصیت ، اراده ، همت بلند ،ایثار و فداکاری .

*  دستیا بی به مراتب قوت قلب جرات ، شهامت ، استقامت ،  پایداری و تقویت روحیه .

*  رشد و پرورش رغبتهای مثبت وجهت دهی آنها بسوی خیر وکمال .

*  توجه به کرامت والای انسانی .

*  خود داری ودفاع دربرابر نابسامانیها ومفسده ها  .

*  شناخت ومسؤولیت های انسانی درانجام دادن هرچه بهتر وظایف .

*  افزایش توانندی ، تصمیم گیری  سریع عادلانه اقتصادی و منا سب .

* تشخیص دادن اهداف برای رسیدن به نتایج عالی مورد نظر.

*  خود داری از پزیرش تحمیلی افکار وعقاید د یگران .

 

3- اهداف روانی واجتماعی :

*  تقویت روان و افزایش توانمندی آن در مبارزه با هوای نفسانی و غلبه به حسادت خود پسندی و کینه توزی.

*  تعد یل عواطف در ضبط آوران حالاتی چون خشم ،ستیز ،ترس و محبت .

*  دستیابی به شادابی و نشاط که همواره برای تداوم و رشد حیات ضروری است .

*  پرورش شخصیت ، هوش ، قوه کنجکاوی و د یگر ذخایر وجود انسان .

*  شناخت اصول و توانمندی یا تبعیت از آنها در هنگام برخوردهای فردی و اجتماعی .

*  تن دادن به سازماندهی و توان برای پیشبرد اهداف و عادات به انظبا ط و دقت در امور.

 

4- اهداف حرکتی و مهارتی :

*  شناخت استعدادهای حرکتی ، شکوفایی آنها ودیگرقابلیت های فطری واستعدادهای خدا دادی .

*  شناخت قدر دانی و تقویت حس زیبا شناسی در حرکات .

*  فراگیری مهارت های حرکتی ، سپورتی و ایجاد هماهنگی عصبی وعضلاتی .

*  بهره مند ساختن از فعالیت های حرکتی سا لم دراوقات فراغت .

 

بررسی مفاهیم

به منظور ارائه یک تعریف کامل از مبحث اصول و مبانی تربیت بدنی و ورزش لازم است مفاهیم لغوی و اصطلاحی آن مورد بررسی دقیق قرار گیرد:

 

اصول

کلمه اصول جمع مکسر اصل و به معنی ریشه ها، پایه ها، زیر بنا و زیر ساخت های اصلی است. در واقع اصول هر پدیده، اساس و بنیان آن پدیده را تشکیل می دهند. اصول مبین و معرف اعتقادات، باور های ریشه ای و غیر قابل تغییر هستند. اصول یعنی حقایق و واقعیت هایی که به عنوان تعیین روش ها مورد استفاده قرار میگیرند. به بیان روشن تر، اصول در علم، فلسفه، دین و اعتقادات نقش محکمات و مسلمات را بازی میکنند. اصول یک علم یعنی مجموعه قضایای روشن و منطقی که تمام مراحل و مبانی دیگر بر پایه آن استوار گردیده اند. مانند اصل بقاء انرژی در مکانیک، اصل بقاء ماده در فیزیک، اصل اقلیدس در هندسه، اصل علیت در فلسفه و غیره...

اصول وضع کردنی نیستند بلکه آنها را باید از رابطه بین قضایا و یا نتایج حاصل استخراج نمود.

 

مبانی

کلمه مبانی جمع مکسر مبنا و به مفهوم بنا ها، بنیان ها، شالوده ها و ساختار ها است. در واقع مبانی هر پدیده یا علم متضمن پایه ها، چهار چوپ، اسکلت و ساختار اصلی آن پدیده یا علم است. تربیت بدنی نیز از این قاعده مستثنی نیست. به قول «وست» و «بوچر» نویسندگان کتاب مشهور «مبانی تربیت بدنی و ورزش»:

«بین ایجاد ساختار تربیت بدنی و بنای یک خانه شباهت های قابل توجهی وجود دارد. هم چنان که ستون ها و تیر های اصلی به خانه شکل و استحکام می بخشند، عناصر اصلی تربیت بدنی مبنا و چهار چوب مسلمی را به وجود می آورند و آن را به عنوان تجربه ای با ارزش برای تمام افراد پا بر جا میکنند. این عناصر مشخص و اجزای مختلف آن، در قالب یادگیری معنی دار به هم مرتبط خواهند شد. این عناصر مفاهیم تربیت بدنی هستند و بیانگر ساختار تربیت بدنی در برنامه های مدارس کشور خواهند بود.»

 

تربیت

تربیت کلمه ای عربی از مصدر «ربوب» است. اسم فاعل آن مربی و اسم مفعول آن مربا است. معادل فارسی تربیت کلمه «پرورش» است. پرورش از نظر دستوری اسم مصدر است.

بی شک سخن گفتن از مفهوم تربیت در این مختصر میسر نیست. اجمالاً می توان گفت تربیت بخش مهمی از نظام آموزش و پرورش هر جامعه را تشکیل می دهد و حرکتی تکاملی و تدریجی است به منظور هدایت فرد از آنچه هست به آنچه باید بشود. «ژان ژاک روسو» فیلسوف سوییسی فرن نوزده میگوید: «تربیت علمی است که میتواند فرد را در دایره استعداد های فطریش پرورش دهد.» به قول دکتر «نقیب زاده»: «کوتاه سخن این که کشاندن به سوی ارزش ها، معنی حقیقی تربیت است.» چرا که هدف غایی و نهایی تعلیم و تربیت، فرد است، نه مواد درسی و به همین دلیل است که در مکتب انسان ساز اسلام تزکیه و تربیت بر تعلیم و تعلم مقدم است.

 

تربیت بدنی

تعریف «تربیت بدنی» به گونه ای که بتوان توافق ها و تفاوت ها و در عین حال مبانی مستقل آن از ورزش و بازی را بیان نمود، نیازمند تفسیر و تحلیل است. مسأله اصلی این است که کلماتی تحت عنوان «تربیت بدنی» به هیچ وجه معرف و مبین کل ماهیت، نتایج و اثرات آن نیست. در واقع تربیت بدنی اولین مفهومی که به ذهن متبادر میکند رشد و پرورش جسمانی – بدون توجه به و یژگی های روانی – است. به همین دلیل برای بیان واقعیت و ماهیت موضوع نیازمند تعاریف تفسیر گونه هستیم. به عنوان مثال «وست» و «بوچر» معتقدند: «تربیت بدنی فرایندی آموزشی – تربیتی است که هدف آن بهبود بخشیدن به اجرا و رشد انسان از طریق فعالیت های جسمانی است . . . تربیت بدنی شامل کسب و اعمال مهارت های حرکتی، توسعه و نگهداری آمادگی جسمانی برای تندرستی و سلامت، کسب دانش های علمی درباره فعالیت های جسمانی و تمرین و توسعه تصور و ذهنیت مثبت از فعالیت های جمسانی به عنوان وسیله ای برای اجرا و عملکرد انسان است.»

کاملاً مشهود است که علی رغم تعریف تفسیر گونه هنوز حق مطلب دقیقاً ادا_ء نشده است. «ژرژهبر» می گوید: «تربیت بدنی علمی است منظم، اصولی و تدریجی که به منظور تقویت کامل بدن، بالا بردن عوامل جسمانی، بارور نمودن استعداد ها و پرورش صفات اخلاقی از سن کودکی تا پیری ادامه دارد» به هر حال به عنوان تعریفی جامع تر میتوان گفت: «تربیت بدنی بخش مهمی از تعلیم و تربیت است که از طریق حرکات مبتنی بر اصول علمی، جریان رشد و تکامل را در همه ابعاد وجود انسان (جسمانی، روانی و اخلاقی) تسهیل و هماهنگ نموده و به رشد و شکوفایی استعداد های فرد کمک می کند.»

 

ورزش

کلمه «ورزش» یک لغت فارسی و از نظر دستوری اسم مصدر است از فعل ورزیدن که عموماً به معنی تکرار عمل، انجام کار پیاپی، ممارست و تمرین برای ورزیدگی به کار می رود. اما اصطلاحاً ورزش به مجموعه ای از فعالیت های سازمان یافته اتلاق میشود که به منظور کسب مهارت های حرکات، افزایش قابلیت های بدنی و ایجاد رقابت انجام می شوند. در این فعالیت ها به مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی توجه میشود و از نظر روانی نیز، ارضا_ء­ جاه طلبی از نظر دور نیست. به همین دلیل برای رسیدن به اوج آمادگی ورزشی، گاهی عدم توجه به سلامتی و فشار بیش از حد به ارگانیسم بدن به چشم می خورد، به این معنی که برای رسیدن به ریکارد های مطلوب، شاید اعمال خلاف مانند ایجاد شرایط غیر طبیعی و زیان آور در بدن، فشار های نامطلوب فیزیولوژیکی، دوپینگ یا رفتار مغایر با شئونات انسانی و اخلاقی اتفاق بیفتد.

 

تفاوت ورزش و تربیت بدنی

کارشناسان تربیت بدنی و متخصصان علوم ورزشی همواره به تفکیک و تفاوت بین ورزش و تربیت بدنی معقتد بوده اند. بیان تفاوت ها با توجه به اشکال مشابه بین دو پدیده چندان ساده نیست. به قول «آلبرت کارون» آمریکایی "هر چند بسیاری از مؤلفان و نویسندگان تعاریف زیادی را ارائه نموده اند اما هنوز در باره تعیین حدود فعالیت های بدنی سازمان یافته (ورزش) و سازمان نیافته (تربیت بدنی) هیچ اقدام جدی به عمل نیامده است."

اگر مفاهیم تربیت برنی و ورزش مجدداً مرور شود، درک تفاوت ها ساده تر خواهد بود: تربیت بدنی مجموعه فعالیت های جسمانی است که باعث رشد و تقویت ارگانیزم و اندام ها گردیده و به شکوفایی و باروری استعداد های بالقوه فرد کمک میکند. راه رفتن، دویدن، پریدن، اسکیت بوردینگ، کوه نوردی، فعالیت های بدنی در هوای آزاد، دویدن آرام در دامنه تپه ها و جنگل ها، حرکات کششی و نرمشی، انجام فعالیت های شبه ورزشی که یا جنبه رقابت ندارند و یا رقابت در آنها جدی گرفته نمیشود و خلاصه کلیه فعالیت های مختلف بدنی و اعمال و حرکات منظم برای تقویت جسم و روان بی آنکه اسیر رقابت و در نتیجه فشار بیش از حد جسمانی و روانی به منظور ارضا_ء احساس برتری طلبی گردند – تربیت بدنی محسوب میشوند.

از سوی دیگر همچنان که گفته شد از دیدگاه تخصصی ورزش به مجموعه فعالیت های سازمان یافته اتلاق میشود که باعث ورزیدگی، افزایش قابلیت بدنی و یادگیری مهارت های فیزیکی و روانی – حرکتی می گردند.

به عنوان نتیجه از مقایسه مفاهیم ورزش و تربیت بدنی میتوان گفت که ورزش ها حد اقل بایستی دارای سه ویژگی باشند:

1. پرداختن به ورزش عموماً باعث ایجاد مهارت های حرکتی در افراد ورزشکار میشود که آنان را از غیر ورزشکاران ممتاز میسازد.
2. کلیه ورزش ها در چهار چوب مقررات خاص منطقه ای یا جهانی انجام میشوند.
3. عموم ورزش ها فعالیت هایی رقابتی هستند که به قصد کسب موفقیت و پیروزی انجام میشوند.

ذکر این نکته نیز ضروری است که امروز در دنیای ورزش حرفه ای و نیمه حرفه ای رقابت های بعضاً غیر اخلاقی، زیاده طلبی های اقتصادی و سیاست زده گی، اغلب، ورزش را در مقام تقابل با تربیت بدنی قرار میدهد. گرایش های مختلف سیاسی و سعی در اثبات حقانیت آنها از طریق پیروزی های ورزشی، هیجانات کاذب، عطش کسب ثروت، شهرت و محبوبیت که گاه در طول مسابقات ورزشکار و مربی را به مرز جنون میکشاند و پی آمد های روانی و عصبی ناشی از آن، تنش های روانی قبل و حین مسابقه، فشار های بیش از حد جسمانی برای رسیدن به رکوردهای مطلوب، کاهش وزن های غیر علمی، سرخوردگی های ناشی از شکست در مسابقات مهم و اعتقاد به پیروزی به هر قیمت به عنوان آفات جدی ورزش مطرح هستند.

 

موضوع اصول و مبانی تربیت بدنی چیست؟

با توجه به توضیح مفاهیم کلیدی در صفحات قبل، در تعریف اصول و مبانی تربیت بدنی و ورزش می توان گفت مبحثی معرفت شناختی در رابطه با ساختار تربیت بدنی است. این مبحث اساس، بنیان، پیکره، اهداف و ارزش های تربیت بدنی و ورزش را تشریح و تبیین میکند. تعیین جایگاه و ارزش تربیت بدنی در آموزش و پرورش و علوم تربیتی و نیز معرفی علومی که در ساختمان و پیکره تربیت بدنی نقش دارند به عهده این شاخه اپیستمولوژیک است. پاره ای از این علوم عبارتند از:

 

فیزیولوژی ورزشی

اثرات حرکت بر ساختار فیزیکی و شیمیایی بدن انسان را مورد مطالعه قرار میدهد. به عنوان مثال میتوان از ساز و کار تولید و تعیین منابع انرژی در حرکاتی با شدت های متفاوت (بیشینه و زیر بیشینه)، تعیین میزان اکسیژن مصرفی در فعالیت های مختلف و اندازه گیری حد اکثر اکسیژن مصرفی، افزایش کارایی عضلات، اندام ها و ارگان های بدن، نقش ورزش در کارایی قلب و عروق، تأثیر غذا و مکان در وضعیت ورزشکاران و بسیاری از این امور را که به شناخت تأثیر حرکت بر وضعیت و کارکرد بدن نقش دارند، نام برد.

 

طب ورزشی

مفهومی بسیار وسیع و گسترده دارد. موضوع آن بررسی رابطه بین علم پزشکی، فعالیت های جسمانی و مشکلات بیوشیمیایی و بیو فیزیکی است. نظارت پزشکی بر ورزشکار، تربیت بدنی تطبیقی (فعالیت های ورزشی ویژه افراد واجد مشکلات جسمی)، تأثیر دارو ها بر بدن ورزشکاران و امور بسیاری از این قبیل در حیطه طب ورزشی قرار دارند.

 

بیو میخانیک

علمی است که از کار برد اصول علم میخانیک برای شناخت حرکات بدنی و امور مرتبط با آن سخن می گوید. «بیو» پیشوندی است لاتین به معنی زندگی، زیست و حیات و میخانیک علمی است که اثر، چگونگی و شرایط نیرو بر اجسام را مورد مطالعه قرار میدهد. لذا این علم با دو حوزه سرو کار دارد: یکی حوزه «بیولوژیک» مانند وضعیت بدن، عضلات، انقباضات، اهرم ها و خلاصه ساختار و عملیات آناتومیکی بدن و دیگری حوزه «میخانیک» که حوزه حرکت اشیا_ء و اجسام است.

بیومیخانیک را به عنوان اصول زیربنایی حرکات بدن میشناسند. عدم آشنایی با بیومیخانیک، مربیان را در تحلیل حرکات با مشکلات جدی مواجه خواهد ساخت.

 

حرکت شناسی

از کلمه لاتین"Kinesi"  به معنی حرکت مشتق شده است و به مطالعه علمی حرکات انسان از منظر هنر، زیبایی شناسی و «مهارت حرکتی» می پردازد.

حرکت شناختی از شاخه های مهم تربیت بدنی است و با بیومکانیک و فیزیولوژی ورزشی ارتباطی تنگاتنگ دارد. شناخت حرکت، درک زوایای موجود در اندام ها به هنگام حرکت و شناخت عضلات درگیر و عمل کننده با استفاده از علم مکانیک به عهده بیومکانیک و حرکت شناسی است و این دو نیز به منظور تولید انرژی برای حرکت نیازمند انقباضات ماهیچه و شناخت فراینده های فیزیولوژیک هستند.

 

 

 

فلسفه تربیت بدنی

به چرا های تربیت بدنی پاسخ میگوید. میدانیم که علوم چگونگی امور و پدیده ها را مطالعه و بررسی میکنند و فلسفه به چرایی آنها می پردازد. بنابراین تمام دانش ها به نوبهً خود دارای فلسفه نیز هستند همچون فلسفه تاریخ، فلسفه هنر و غیره. . . فلسفه تربیت بدنی به امور همچون ارزش ها در تربیت بدنی، چرایی حضور تربیت بدنی در جایگاه علوم تربیتی، زیبایی شناسی و اخلاق در ورزش و به طور خلاصه رابطۀ بین فلسفه، تربیت بدنی و ورزش می پردازد. در این میان بزرگترین سئوال فلسفه تربیت بدنی و ورزش این است که چراانسان باید به آنها بپردازد و چرا تربیت بدنی به عنوان بخشی از فرایند تعلیم و تربیت بایستی در برنامه های تربیتی از کودکستان تا دانشگاه گنجانده شود؟

تاریخ، ثبت و ضبط و تحلیل و تفسیر زندگی گذشتگان است. مورخان به نگارش و نقد اعمال زمام داران و زندگی آدمیان زمان خود می پردازند و نتایج آن را مانند سایر علوم به نوعی قابل تکرار میدانند. بنابراین طبیعی است که تربیت بدنی و ورزش را نیز به طور جداگانه و به عنوان تاریخ تربیت بدنی و ورزش ثبت و ضبط کنیم.

 

روانشناسی ورزشی

شاخه ای از روانشناسی است که میتواند در خیطه هایی چون انگیختگی، یادگیری، اضطراب، رشد و بسیاری زمینه های بکر دیگر ورزش و تربیت بدنی را یاری نماید.

روانشناسی علم بررسی رفتار موجود زنده به ویژه انسان است. اگر رفتار انسان را در محیط های مختلف جامعه میتوان اندازه گیری، مطالعه و ارزیابی نمود، پس در محیط های و اماکن ورزشی نیز میتوان به تحلیل و تفسیر رفتار آدمیان – تحت عنوان روانشناسی ورزشی – اقدام نمود.

 

یادگیری حرکات

عاملی است که باعث بهبود مهارت های حرکات فرد میشود. در تعریف آن گفته اند: «مجموعه ای از فرایند های همراه با تمرین و تجربه که به تغییرات نسبتاً پایدار در قابلیت اجرای ماهرانه حرکات منجر میشود.» یادگیری حرکات اغلب از طریق اجرا و فرآیند آزمون و خطا فرا گرفته میشود. بنابراین میتوان گفت یادگیری یک حرکت از تعامل پیچیدۀ بخش های مختلف دستگاه عصبی شامل سمپاتیک و پاراسمپاتیک، اعصاب آوران و وابران، عامل شرطی شدن و باز خورد حاصل میگرد.

 

رشد و تکامل حرکات   بخشی از دانش روانشناسی است که کمک فراوانی به پیشرفت علم تربیت بدنی نموده و به عنوان بخشی از بدنه اصلی علوم ورزشی مطرح است. موضوع رشد و تکامل حرکتی رابطه بین رشد و حرکت میباشد لذا عوامل اثر گذار بر حرکت مانند رشد بدنی، تغییرات ادراکی، تغییرات شناختی و فیزیولوژیکی در این شاخه از علم روانشناسی مورد بحث قرار میگیرند.

 

تربیت بدنی تطبیقی

یا فعالیت های حرکتی ویژه موضوع اثرات تمرینات ورزشی بر افراد معلول و کسانی است که دارای محدودیت های حرکتی هستند. با توجه به گسترش روز افزون ماشین در زندگی بشر – که یکی از بزرگترین عوامل معلولیت به شمار میرود – موضوع تربیت بدنی تطبیقی به عنوان یک شاخه مهم از تربیت بدنی هر روز اهمیت بیشتری مییابد. تربیت بدنی بطبیقی سعی دارد با تمرینات خاص از محدودیت دامنه حرکتی افراد معلول کاسته و یا مانع پیشرفت آن شود.

 

جامعه شناسی ورزشی

عبارت است از بررسی نقش ورزش در جوامع و فرهنگ های گوناگون. بنابراین شناخت و تحلیل آن میتواند به شناسایی فرهنگ، شخصیت قومی، روابط اجتماعی و ارتباطات روزمره افراد جامعه کمک کند. به علاوه برای علم جامعه شناسی بسیار جالب است که بداند چه عواملی باعث میشود مردمانی با درک، بینش، تحصیلات، طبقه اجتماعی – اقتصادی مختلف و حتی تفاوت های نژادی و قومی در مورد رنگ یک پیراهن (یک تیم ورزشی) با یکدیگر اتفاق نظر و همدردی داشته باشند.

 

مدیریت ورزشی

تمام ارکان برگزاری مسابقات و عوامل جانبی آن را در بر میگیرد. مدیریت به زبان ساده انجام امور توسط دیگران است. مدیران نیز وظایف خاصی از قبیل برنامه ریزی، سازمان دهی، نظارت، بودجه بندی و بالاخره هدایت و رهبری را برعهده دارند. مدیریت ورزشی وظایف و عملکردهای مهم برگزاری مسابقات از برنامه ریزی تا سازماندهی و حتی تبلیعات تجاری را نیز برعهده دارد.

امروزه برگزاری مسابقات ورزشی اعتبار یک ملت محسوب میشود. میلیون ها نفر در سراسر جهان مسابقات ورزشی را از افتتاح تا اختتام نظاره و پی گیری میکنند. لذا بسیار طبیعی است که مدیریت ورزشی از اجزا_ء مهم مبانی ورزش تلقی شود.

 

حرکات اصلاحی

با به کار گرفتن شیوه علمی تمرینات ویژه، ضعف ها و مشکلات مختلف ساختار بدن را بر طرف ساخته و یا تقلیل میدهد. شیوه و سباق زندگی در قرن بیست و یکم از قبیل نوع تغذیه، فقر حرکت، زندگی تصنعی و دوری از طبیعت، مشکلات جسمانی خاصی را به وجود آورده است که بی شک در ادوار گذشته به این شدت وجود نداشته است. لذا امروز توجه به حرکات اصلاحی بیش از هر زمان دیگر ضروری به نظر میرسد.

 

کلمه بین المللی «Sport»

معادل انگلیسی ورزش، لغت بین المللی sport است که امروزه در همه دنیا به یک مفهوم واحد به کار میرود. این لغت ریشه لاتین دارد و قبل از قرن یازدهم میلادی به عنوان Desportare یا Disportar و یا Disportat استعمال می شده است. در حدود قرن یازدهم میلادی اصطلاحی بوده است که عشایر فرانسوی آنرا به مفهوم زندگی مرفه به کار میبردند. در قرون وسطی این لغت در فرانسه به معنی استراحت (در مقابل کار و حرفه) سرور و تفریح کاربرد داشته است. در قرن شانزدهم و مقارن رنسانس در ادبیات فرانسه معادل سرگرمی، تفریح و بازی به کار رفته است. متخصصی به نام «اورتگا» لغت Sport را مشتق از کلمه Deporto به معنی زندگی در بندر میداند. بنابراین به تعبیر او زندگی در بندر همراه با تفریح و استراحت – در مقابل کار سخت و طاقت فرسا در کشتی – بوده است.

تاریخ ورود این لغت به زبان انگلیسی مشخص نیست. به احتمال زیاد تداول این کلمه در انگلستان قبل از رنسانس بوده و رشد مفاهیم خود را بعد از رنسانس در آن کشور طی کرده و به بیشتر زبان های دنیا منتقل شده است. این لغت در زبان ایتالیایی Diporto به معنی ورزش و Disporto به معنی تفریح و شادی استعمال میشود. لغت بین المللی Sport در زبان اسپانیایی Deporto و در زبان پرتغالی Esparto به همان معنی استفاده میشود. در دنیای امروز لغت Sport به معنی تمرین بدنی، تفریح، تفنن، جنبش، بازی، سرگرمی، مشغول کردن، حرکات مصنوعی و سرگرمی در هوای آزاد مانند: شکار، ماهی گیری، مسابقه، پهلوانی، دویدن، پریدن، تماشا و تشویق پهلوانان، اعمال و حرکات منظم برای تقویت جسم و روان آمده است.

 

فعالیت بدنی

از اصطلاح «فیزیکال اکتیویتی» امروز به طور گسترده در تربیت بدنی و علوم ورزشی استفاده میشود. بنابراین لازم است که مفهوم آن نیز به طور اختصار مورد توجه قرار گیرد: از دیدگاه کلی «فعالیت بدنی» یک مفهوم گسترده است که سایر مفاهیم حرکت (ورزش، تربیت بدنی، بازی و . . .) به عنوان زیر مجموعه آن محسوب میشوند. «لارسون» فعالیت بدنی را یک نظام اصلی تلقی میکند که همه نظام های دیگر تحت پوشش آن قرار دارند. اما از دیدگاه تخصصی مقصود از فعالیت بدنی، فرایند فعال سازی، تمرین و ورزیدگی است. «لارسون» نیز اصطلاح فعالیت بدنی را تعبیر تکامل یافته اصطلاحاتی همچون «تمرین بدنی» و «فرهنگ بدنی» میداند.

 

 

بازی

بازی لغتی فارسی و از نظر دستوری اسم عام است. فرهنگ «عمید» بازی را چنین تعریف کرده است:

« سرگرمی به چیزی، ورزش، تفریح ...، به عنوان فعل بازی کردن چیزی را در دست گرفتن و خود را بیهوده با آن سرگرم ساختن و فریفتن.» فرهنگ « وبستر» در توضیح مفهوم کلمه بازی مینویسد: «حرکت، جنبش و فعالیت همانند حرکت عضلات، آزادی در حرکت یا جنبش، فعالیت یا تمرین هایی برای سرگرمی، تفریح یا ورزش»

کنکاش در مفاهیم لغوی بازی حاصلی برای تفسیر اصطلاح بازی به دست نمیدهد. استفاده از لغاتی مانند قمار، سرگرمی بیهوده و فریفتن در فرهنگ «عمید» با فرهنگ جامعه امروز تباین دارد. در خوش بینانه ترین تلقی میتوان این تعاریف را معادل تفریح دانست. بنابراین برای قبض و بسط اصطلاح بازی نیازمند بررسی نظریۀ کارشناسان خواهیم بود. متخصین تربیت بدنی و علوم ورزشی غالباً با این تعریف کلی موافق اند که:«بازی فعالیتی است غریزی و نشاط آور که مطابق است با مراحل رشد انسان.» تحلیل این تعریف ساده است: بازی از آن جهت غریزی (فطری) است که به طور خود جوش (Play) انجام میشود. نشاط آور بودن بازی نیز معلول عوامل فیزیولوژیکی و روانشناختی است و بالاخره به این دلیل بازی مطابق است با مراحل رشد که با افزایش سن میل به آن کاهش مییابد. «جان هویزینگا» استاد تاریخ عمومی و جغرافیای سیاسی و فرهنگ شناس مشهور هلندی میگوید: «بازی فعالیتی است آزاد و خارج از زندگی عادی و معمولی. گرچه هنگام پرداختن به آن بازی کننده را به کلی از خود بی خود و مجذوب میکند، با این وصف جنبه جدی ندارد. بازی فعالیتی است که با سودآوری مادی ارتباطی ندارد و از طریق آن نمی توان استفاده مالی نمود. بازی در محدوده زمان و مکان مناسب و مخصوص به خود و بر حسب مقررات تعیین شده و شیوه منظم جریان مییابد.» «راجر کای لوا» جامعه شناس فرانسوی معتقد است: «بازی فعالیتی است اختیاری و ارادی ، جدا از واقعیت ، بی ثبات و تغییرپذیر که از مقررات خاصی پیروی میکند.» «پاتریک» 3 روانشناس فرانسوی مینویسد: « اصطلاح بازی را میتوان به تمام فعالیت های آزاد و دلخواه که صرفاً به خاطر خودشان ( و نه هدف دیگر ) انجام میگیرد، اتلاق کرد. سود آنها در خود پرورشی است. پرداختن به آن و ادامه دادن آن تحت هیچ یک از عوامل اجباری درونی و بیرونی نیست.» « ویلیام استرن»4 بازی را فعالیت عریزی و نوعی تمرین های مقدماتی برای زنده گی واقعی می داند. «آرنولد گزل» 5 کاملاً با " استرن" هم عقیده است. او در کتاب "کودک از 5 تا 10 سالگی" می نویسد: بازی تمرینهای دروان کودکی برای آمادگی فعالیت های جدی در دوران بزرگسالی است.  «جان دیویی»6 فیلسوف و مربی بزرگ امریکایی معتقد است که تمام موجودات زنده براساس ساخت مکانیکی و فزیکی خود به کوشش و فعالیت نیاز دارند. او می گوید: " این احساس نیاز باید از راه های گوناگون ارضاء شود. بازی یکی از آنهاست. به همین دلیل انسان به صورت آزاد و خود مختار آن را اجرا میکند.

" « آرتور جرسیلد1» محقق دیگر امریکایی نظریه خود را به زیباترین شکل بیان میکند: " بازی راهی است که ممکن است کودک را از مجهول به معلوم (یادگیری) هدایت کند. موضوع مهم در این راه تخیل و تجربه کودک است." نظریه «جرسیلد» از چنان استحکام علمی ترخوردار است که کثیری از روانشناسان در پذیرش آن اتفاق نظر دارند.

با مرور بر آن چه گذشت این سوال درذهن شکل میگیرد که چرا فعالیت هایی تحت عنوان بازی دارای تعاریف غیر متشابه و گاه متفاوت است؟ شیوه ارائه بحث تا حدودی پاسخ را روشن ساخته است: اولاً آنچه در فرهنگ جهانی «بازی» نامیده میشود طیف وسیعی از فعالیت های جسمانی (فردی و گروهی) و روانی را در بر میگیرد که از نظر شکل، محتوا و انگجیزه منفاوت هستند. لذا برای دست یابی به تعاریف مشخص و روشن، گروه بندی آنها غیر قابل اجتناب است، ثانیاً متخصصان و پژوهشگرانی که به مطالعه این پدیده پرداخته اند معمولاً روانشناسان و جامعه شناسان بوده اند. لذا هر گروه از دیدگاه تخصصی خود به تحلیل و تفسیر بازی نظر داشته اند. این مفهوم را «نیومن» با زبان گویا تری توضیح داده است: «برای ارائه تعریفی جامع از بازی باید سه عامل به دقت مشخص گردد: معیار های بازی، فرایند های بازی و اهداف بازی»

به منظور جلو گیری از اطاله بحث به شرح نظریه «راجر کای لوا» از گروه جامعه شناسان و «ژان پیاژه» از گروه روانشناسان بسنده نموده و طالبان مفاهیم گسترده تر از طریق فهرست منابع، به مأخذ اصلی ارجاع داده خواهند شد:

«راجر کای لوا» بازی ها را به چهار گروه اصلی تقسیم میکند: رقابتی، تقلیدی، شانسی، چرخشی (یا دواری). تلاش و کوشش برای کسب برتری در فعالیت های بدنی و زور آزمایی ها، اساس بازی های رقابتی را تشکیل میدهد.

بازی های تقلیدی بر مبنای شبیه سازی، تطابق واقعیت های عینی و تصورات ذهنی و نمایش مقلدانه از اصل استوار هستند، چنانکه کودکان رفتار بزرگسالان و پدر و مادر را تقلید میکنند.

تقدیر و شانس محور اصلی بازی های شانسی هستند. شرط بندی و قرعه کشی و خلاصه هر گونه تقسیم موقعیت ها براساس شانس در این گروه از بازی ها قرار دارند.

چرخش مکرر کودک به دور شئ، چرخ فلک، تاب های دواری و تشکیل دایره چرخش کننده از افراد بازیگر، در زمرۀ بازی های چرخشی هستند.

«کای لوا» سپس طیفی را برای بازی در نظر میگیرد که دارای دو قطب اصلی است. یک قطب این طیف را "Paideia" یا "Paidia" (به معنی پرورش قوای جسمانی و روانی و افکار عالیه) نامیده است. این قطب مشتمل بر استقلال عمل بازی کننده در بازی است. لذا ویژگی های آن آزادی در انجام بازی، شادی، نشاط، خوشدلی و خلاقیت است. «کای لوا» قطب دیگر طیف را "Ludus" یا "Ludos" (نوعی بازی با قاعده و کنایه از سازمان یافتگی) نامیده است. ویژگی های این قطب قانون مندی و مقررات مداری فعالیت ها و وجود قرار داد و قاعده در بازی است که طبعاً محدودیت در عملکرد و استقلال فرد را به دنبال دارد.

بنابر تحلیل «کای لوا» کلیه بازی ها با هر شکل، محتوا، ماهیت و انگیزه در محدوده ای از این طیف قرار میگیرند. طیفی که او Ludus نامیده، مشابه همان چیزی است که امروز ورزش های مدرن براساس آن اجرا میشوند. گذر از "Paideia" به "Ludus" علاوه بر این که از نظر فرهنگی منجر به سازمان یافتگی و نهادینه شدن شکل و محتوای بازی میشود، از نظر تربیتی نیز حاوی نکاتی است که مهم ترین آنها به شرح ذیل هستند:

•         بازی کودک از مرحله "Paideia" آغاز میشود. و دقیقاً به همین دلیل است که بازی برای کودکان کم سن و سال، بی قاعده و بسیار شیرین و جذاب است.

•         خلاقیت، نشاط و تقلید از ویژگی های مهم بازی های دوران خرد سالی است.

•         حرکت به سمت "Ludus" باعث آشنایی کودک با قوانین و مقررات میشود. در واقع این حرکت فرایند اجتماعی شدن کودک را تسریع میکند.

•         نهادینه شدن "Ludus" عاملی است برای ایجاد نظم و انضباط در کودک. (نمودار 1-1)

 

تفاوت «پلی» و «گیم»

بررسی نظرات «راجر کای لوا» علاوه بر نتایج فوق ما را به موضوع مهم دیگری هدایت میکند و آن تفاوت بین «پلی» و «گیم» است. اگر چه دو واژه «پلی» و «گیم» به صورت مترادف به کار می روند (مانند تربیت بدنی و ورزش) اما از دیدگاه تخصصی، این دو کلمه دارای تفاوت هایی هستند. غالباً «پلی» به فعالیت های اختیاری، غیرجدی و غیرانتفاعی و حسی – حرکتی اتلاق میشود که معمولاً بدون وسیله و در سال های اولیه زندگی انجام میشوند. بدیهی است چنین بازی هایی از قواعد معین پیروی نمی کنند. متقابلاً «گیم» ها فعالیت های قاعده مند هستند که جایگاهی ما بین «پلی» و ورزش ها دارند؛ به این مفهوم که نه به اندازه «پلی» ها اختیاری هستند و نه از انسجام و مقررات منظم ورزش ها برخوردارند. به بیان دیگر «گیم» ها، اشکال پیشرفته ای از بازی ها هستند که در طول زمان سازمان دهی شده اند. (نمودار 1-1) بنابراین مهم ترین ویژگی های «گیم» ها را میتوان به شرح ذیل برشمرد:

• وجود نظم و قواعد در بازی.
• التزام به مهارت های حرکتی. (اما نه در حد ورزش ها.)
• تکرار پذیریدر قالب شکل و محتوای نسبتاً ثابت.
• منتج شدن به یک نتیجه مشخص (شکست یا پیروزی).
• قابل توصیف بودن بازی. (میتوان نوع بازی را از طریق توصیف معرفی کرد و آموزش داد.)

 

اغلب وسیله ای، جدی و انتفاعی

بازی

خود بیانی، بی وسیله، غیرجدی، اختیاری

Paidia

(Paideia)

Ludus

(Ludos)

 

بازی های ورزشی       نهادینه شدن      انتقال مقررات به خارج      پیدایش مقررات      فعالیت های اختیاری

Play

Game

 

 

 

 

 

نمودار 1-1 تحلیل آرا_ء و عقاید «راجر کای لوا» در رابطه با فرایند تکامل بازی

 

انوای بازی ها

در آغاز این بحث آرا_ء پاره ای از روانشناسان و جامعه شناسان به اختصار بیان گردیده. نظرات «راجر کای لوا» و «ژان پیاژه» به طور مبسوط مورد بحث قرار گرفت. یافته های تحلیلی نشان داد که به دلیل اتلاق بازی به طیف وسیعی از فعالیت های جسمانی و روانی، ارائه تعریفی جامع و مانع ساده نخواهد بود. اکنون تقسیم بندی بازی آن گونه که مورد تأیید اکثر کارشناسان است ارائه میگردد:

 

1. بازی های جسمی- کودکان برای صرف انرژی، سرگرمی و تفریح به طور غیر خصمانه با یکدیگر گلاویز میشوند، زورآزمایی میکنند، به تلاش و تکاپو میپردازند و نشاط ناشی از جنگ و گریز و خنده و فعالیت باعث تکامل جسم و تکوین روان آنان میگردد. با افزایش سن این گونه بازی ها جدی تر شده و فنون رزم و دفاع و شکار را به پیشینیان ما می آموخت. ورزش هایی مانند کشتی، بوکس، هنر های رزمی، انواع پرتاب ها و پرش ها و بسیاری ورزش های مرسوم امروز، ریشه در این گونه بازی ها دارند.

 

2. بازی های تقلیدی- کودک با گذر از مرحله حسی – حرکتی متوجه فعالیت ها و اقدامات جدید تر و متنوع تری در زندگی میشود. برای او  این پدیده های نوین نه تنها جالب بلکه گاه شگفت انگیز هستند. همین جذابیت ها و شگفتی ها است که باعث میشود کودک آنها را به ذهن سپرده و الگوبرداری، شبیه سازی و تقلید کند. این الگو سازی ها در ابتدا چندان آسان نیست. بنابراین تلاش مستمر و خستگی ناپذیر روانی  و جسمانی کودک برای شبیه سازی برمبنای الگوی اصلی، رشد جسمانی و روانی او را در پی

خواهد داشت.

تقلید از رفتار پدر و مادر، سایر بزرگسالان، افراد مورد علاقه کودک  و بازی با اسباب بازی – بر

مبنای تقلید از واقعیت – در زمره این بازی ها قرار دارند.

 

3. بازی های نمایشی-  گفته شد که اجرای بازی های تقلیدی در ابتدا برای کودک چندان ساده نیست. لذا تلاش سازنده روانی و جسمانی به مرور به او کمک خواهد کرد تا نوعی کاملاً مشابه با پدیده و زفتار واقعی را به نمایش بگذارد. طی کردن این فرایند نیازمند به تفکر، تمرین، تطابق عینیت با ذهنیت، خلاقیت و بالاخره رشد همه جانبه و هماهنگ قوای روانی و جسمانی کودک است که علاوه بر شبیه سازی او را قادر میسازد به ابراز تمایلات و ارضا_ء خواسته های خود نیز بپردازد. بنابراین بازی های نمایشی را میتوان مرحله پیشرفته تر بازی های تقلیدی دانست زیرا کودک در آن علاوه بر ارائه نسخه های ماهرانه تری از اصل، خواسته ها و نیازهای خود را نیز بیان میکند. به عنوان مثال اگر کودک در بازی های تقلیدی فقط به طور سطحی و ابتدایی سعی در تقلید پاره ای از فعالیت های پدر را دارد، در بازی های نمایشی به سبکی ماهرانه این تقلید را کامل نموده و تمایلات خود را نیز بر آن می افزاید. به بیان دیگر اگر در بازی تقلیدی او رفتار پدر را به همان گونه که هست تقلید میکند، در بازی نمایشی محبت و عشق پدرانه را – که تمایل و خواست اوست – با نقش اصلی در هم آمیخته و اجرا میکند.

 

4. بازی های نمادین-  این نوع بازی در تقسیم بندی پیاژه توضیح داده شده: کودک در حین بازی های تقلیدی، اشیا_ء و پدیده ها را در ذهن خود الگو و نمادی از واقعیت تصور میکند. میزان این واقعیت پنداری بستگی به توان کودک در انجام فرایند «جذب» و «تطابق» در رابطه با محیط اطراف دارد. تلاش مستمرکودک برای «درون سازی» و «برون سازی» علاوه بر این که کودک را در ساخت یا انتخاب تماد های واقعی تر یاری میکند، رشد روانی او را نیز تسریع خواهد نمود.

 

5. بازی های تخیلی-  بازی های تقلیدی، نمایشی، نمادین و تخیلی بهظاهر تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند اما در واقع بازی های تقلید رفتار مقلدانه محض کودک است از عوامل و رفتار های محیط بازی های نمایشی مرحله پیشرفته بازی های تقلیدی است که کودک سعی دارد علاوه بر تقلید، تمایلات و خواسته های خود را نیز به  نوعی در رفتار خویش منعکس سازد. در بازی های نمادین کودک تلاش میکند از طریق «جذب» و «تطابق» مراحلی از سازگاری رابه وسیله نماد پردازی، تجربه کند. در بازی های تخیلی کودک با استفادهاز تجربیات گذشته و قدرت تخیل و خلاقیت اقدام به پدیده  سازی میکند و با نیروی تخیل و بر اساس تمایل امور و وسایل راحاضر میبیند که ممکن است حتی وجود خارجی هم نداشته باشند. به عنوان مثال اگر در بازی های نمادین او چوب بلندی را نماد اسب تصور نموده و سوار بر آن می تازد، در بازی های تخیلی او برمرکب راهوار یک اسب پرنده مینشیند که قادر است وی را حتی به جهانی غیر واقعی و خیالی پرواز دهد.

قدرت تخیل کودک از زمانی که محیط اطراف را میشناسد و با آن رابطه بر قرار مینماید شروع به رشد میکند. در این رابطه بازی نیز به عنوان یک عامل محیطی میتواند رشد و پرورش قوه تخیل کودک را تسریع نماید. این قوه تخیل به مرور و همراه با رشد ذهنی از سادگی تخیلات کودکانه خارج شده و در همه مراحل زندگی جای خود را به خلاقیت می سپارد . . . و بدین سان بازی قادر است به پرورش انسان هایی خلاق، مبتکر و متفکر کمک نماید.

 

6. بازی های سازمان یافته-  راجع به بازی های سازمان یافته نیز قبلاً توضیح داده شد. این بازی ها برخلاف بازی های حسی – حرکتی در سال های پایان کودکی به شدت مورد علاقه فرد قرار میگیرند و از این رو که پایه و اساس بسیاری از ورزش ها محسوب میشوند ممکن است تا سال های پس از کودکی به آن پرداخته شود. اجرای این بازی ها مبتنی بر قواعد و مقررات خاصی است. سرپیچی یا عدم توجه به مقررات جرایمی به دنبال دارد که میتواند مانع حصول پیروزی – که مطلوب کودک است  گردد. بنابراین روشن است که از طریق این بازی ها میتوان «قرارداد های اجتماعی» را به کودک آموخت و به پالایش روابط اجتماعی کمک کرد.

 

7. بازی های آموزشی-  راجع به بازی های آموزشی در فصل سوم تحت عنوان «بازی و تعلیم و تربیت» سخن خواهد رفت. اساس این گونه بازی ها آموزی مفاهیم ساده علوم از طریق بازی و به روش باز خورد و تقویت است. لذا کودک باید شخصاً فعالیت ها و عملکرد های خود را ارزیابی نموده و اشتباهاتش را به کمک معلم و شاگردان از طریق باز خورد اصلاح نماید. ساختن کلمات توسط حروف الفبا، یادگیری مفاهیم ساده ریاضی از سریق بازی و فراگیری اطلاعات ابتدایی سایر علوم از آن جمله اند.

 

تفریحات سالم

تفریحات سالم فعالیت های مفیدی هستند که به منظور پرکردن اوقات فراغت انجام میگیرند. در این گونه فعالیت ها مقررات سخت و دست و پاگیر و جود ندارد. انتخاب این گونه فعالیت ها با وضع اقتصادی، تحصیلات، ملیت، قومیت، جنسیت و سن ارتباط دارد. ورزش، بازی و تربیت بدنی نیز میتوانند به منظور غنی سازی اوقات فراعت به نوعی در زمره تفریحات سالم قرار گیرند، اما تربیت بدنی به عنوان بخشی از تربیت لزوماً مهم تر از آن است که تفریح تلقی شود.

 

 

اصول ومبانی تربیت بدنی2

نگاهی به جایگاه تربیت بدنی در تاریخ تعلیم و تربیت

 

بی شک از زمان حضور انسان برروی کره زمین تعلیم و تربیت نیز تاریخ خود را آغاز کرده است. حتی انسان اولیه نیز برای تنازع بقا_ء نیازمند آموختن و برحسب فطرت و غریزه ناگزیر از آموزش دادن به فرزندان و خانواده بوده است. تعد ها شعور بر فطت افزون گردیدو او را در مقابله یا سازگاری با طبیعت یاری نمود. او به تدریج درک کرد که انتقال تجربیات منجر به زندگی بهتر آیندگان خواهد شد، ناگفته پیداست که بشر اولیه فلسفه مدونی برای انتقال اطلاعات و تجربیات نداشته است. اما آداب و رسوم، سنت ها و عاداتی که رفته رفته براساس میل به بقا_ء و نیازهای فطری در جوامع اولیه به وجود آمد و نیز تمایل به حفظ آنها، مبنای اولیه تعلیم و تربیت به شمار میآید.

مطالعه تاریخ زندگی انسان و حسب آن تاریخ تربیت بدنی به دلایل جنگها، غارت ها، کشتارها و سوزاندن ها و ویران کردن های متوحشانه و همچنین بلایای طبیعی به طور دقیق امکان پذیر نیست. لیکن میدانیم که جوامع بشری رفته رفته و با گذشت روزگاران دراز، به تدریج سیری از تکامل را پشت سر نهادند و در طی این راه اندک اندک دارای رندگی پیچیده تر و متقابلاً نیازهای بیشتری شدند. آنان گذشته از شکار، گله داری، کشاورزی و اموری از این قبیل به مرور توانستند ابزار و وسایلی بسازند که در انجام فعالیت های حیاتی یاری شان نماید. حاصل این دگرگونی تدریجی توجه بیشتر به خانواده، آداب و رسوم و انتقال آنها به نسل بعد بود.

با پیچیده تر شدن روابط اجتماعی و پیدایش مسائل اقتصادی، اندک اندک سازمان سیاسی تازه ای شکل گرفت و با پیشرفت و تکامل این سازمان نو به تدریج جامعه به طبقات مختلف اجتماعی – اقتصادی تقسیم شد. این طبقه بندی، وظایف، مسئولیت ها و حقوق طبقات مختلف را متناسب با موقعیتی که در جامعه داشتند تعیین میکرد.

در تمدن های باستانی جوامع معمولاً به چهار طبقه در باریان، جنگاوران، صنعتگران و کشاورزان تقسیم میشدند. این طبقه بندی اجتماعی با کم و بیش تفاوت در تمام جوامع باستانی وجود داشت و تغییر طبقه اجتماعی به ندرت امکان پذیر بود. هر دختری درکنار مادر خود رسوم زندگی و خانه داری را می آموخت تا با مردی از طبقه خود ازدواج کند و هر پسری ناگزیر شغل پدر را فرا میگرفت تا جهت امرار معاش و اداره خانواده به آن تن در دهد. در چنین شرایطی آن چه تعلیم و تربیت مدون و سازماندهی شده نامیده میشود، تقریباً در انحصار طبقات در باریان و جنگاوران بود و تربیت بدنی بخش وسیعی از آن را دربر میگرفت.

تحقیقات نشان میدهد که در جوامع اولیه چهار موضوع به عنوان موضوعات تعلیم و تربیت مد نظر بوده است:

1. تنومندی و جنگاوری برای دفاع از خود، خانواده، قبیله و همچنین توانایی امرار معاش.
2. فراگیری آداب و رسوم و سنت های قومی و قبیله ای.
3. تعلیمات مذهبی، پرستش و عبادت آن چه را معبود می دانستند.
4. هنرهای گوناگون زمان از سخنوری گرفته تا موسیقی و رقص های سنتی و مذهبی.

در این میان تنومندی و جنگاوری و آموزش مسائل ایمنی و زیستی از اهمیت حیاتی برخوردار بود و به عنوان پایه و اساس آموزش برای پسران محسوب میگردید. بدین لحاظ آموزش مهارت هایی چون شمشیر زنی، اسب سواری، دویدن، کمان کشی و تیراندازی و غیره در رأس آموزش ها بود و افراد از کودکی و نوجوانی ناگزیر به فراگیری آنها بودند.

 

تربیت بدنی در یونان باستان

یونان باستان مهد علم و دانش، گهواره نوابغ و بزرگان ادب و فلسفه دوران باستان و سرزمین المپیک بوده است. در واقع امروز کمتر ایده، فکر، اندیشه علمی و فلسفی است که ریشه در یونان باستان به ویژه عصر طلایی نداشته باشد. به موازات پیشرفت علم و دانش، تعلیم و تربیت و هنر نیز دوران طلایی خود را در یونان باستان تجربه کرد.

در این سرزمین بر اساس قانون تعلیم و تربیت اجباری، والدین موظف بودند از شش سالگی فرزندان خود را در اختیار مدرسه بگذارند. براساس مقررات حکومت، هر کس خواندن و نوشتن و شنا کردن بلد نبوده در پایین ترین سطح و شرایط اجتماعی قرار میگرفت. تعلیم و تربیت در اسپارت زیر نظر مستقیم دولت انجام میشد و دو رشته داشت: تربیت بدنی و ادبیات. برنامه تربیت بدنی شامل دوش، شنا، ژیمناستیک، آموزش شکار، سواری – حتی بر اسب های برهنه – پرتاب سنگ و دیسک و وزنه، مشت زنی، کشتی و انواع بازی با توپ بود. هدف اصلی از فراگیری این مهارت ها آموزش سپاهیگری بود. زیرا یونانیان باستان در نظر داشتند انسان هایی جنگجو، مقاوم و شجاع یا در واقع «مرد عمل» تربیت کنند. اسپارتی ها بی گمان نخستین پایه گزاران شیوه های تربیت بدنی در نظام آموزشی به شمار میروند و دیگر کشور های گیتی شیوه های مزبور را از آنان تقلید و اقتباس کرده اند. با این وجود آشنایی و آموزش هنر ها از جمله موسیقی از نظر دور نبود زیرا همواره این خطر وجود داشت که آموزش های مختلف ورزشی و نظامی جوانان را خشن، تند خود و بی رحم باز آورد؛ لذا از انواع هنر ها از جمله موسیقی برای تلطیف روح جوانان استفاده میشد.

در آتن تعلیم و تربیت زیر نظر معلمین مخصوص که به همین منظور آموزش دیده بودند انجام میشد و تربیت بدنی قسمت اعظم این آموزش ها را تشکیل میداد. زیرا آنها نیز همانند ایرانیان ورزش و تربیت بدنی را فقط عامل رشد و توسعه قوای جسمانی نمی دانستند، بلکه معتقد بودند راز تکامل خصلت های عالی انسانی در فعالیت های بدنی نهفته است، بدین لحاظ آموزش های اخلاقی به هیچ وجه کم اهمیت شمرده نمیشد.

یکی از افتخارات آتنی ها برگزاری مسابقات المپیک بود که از سال 776 قبل از میلاد مسیح به افتخار «زئوس» خدای خدایان اساطیری یونان هر چهار سال یک بار در «المپیا» برگزار میشد.

 

تربیت بدنی در قرون وسطی

در فاصله بین قرون پنجم تا چهاردهم میلادی، اروپا دوران سیاهی را از نظر علم، دانش، تعلیم و تربیت، اقتصاد و فرهنگ پشت سر گذاشت که به قرون وسطی معروف است. " اروپای قرن دهم فقیر و توسه نیافته و کم جمعیت بود. لااقل در نیمی از اراضی به علت پوشیده بودن از جنگل و مرداب زراعت نمیشد. جنگ، بیماری، قطحی و مرگ و میر نوزادان و بی توجهی به مسائل صحی، جمعیت اروپا را کم نگاه میداشت. حد متوسط عمر فقط سی سال بود. سفر کردن و ارتباط مردم با یکدیگر معمول نبود. تعداد کسانی که در مدت عمر 15 کیلومتر از زادگاه خود دور شده و به جای دیگر سفر کرده بودند از صد؛ بیست افراد کمتر بود. مردم اروپای غربی از سه طبقه تشکیل میشدند، فئودالهای بزرگ که بر تیول ها فرمانراوایی داشتند و در جنگ ها شرکت میکردند، روحانیون که در خدمت کلیسا بودند و روستائیان که بر روی زمین کار میکردند تا وسیله معاش خود شان و روحانیون و فئودال ها را فراهم آورند. . .  روستائیان حقوق چندانی نداشتند و تقریباً یکسره در اختیار فئودال های خود بودند و علاوه بر زراعت خدمات دیگری که به آنان رجاع میشد (مانند بریدن جنگل، بردن غله به انبار، مرقت راه ها و پل ها) انجام دادند.

روستائیان، اجاره ها و مالیات های گوناگون میپرداختند. روستائی ناگزیر بود که گندم خود را در آسیاب ارباب آرد کند، نان خود را در نانوایی او بپزد و آب انگور خود را در عصار خانه او بگیرد و در مقابل هر یک از این کارها چیزی به ارباب بپردازد. چون پول نادر بود روستائیان بدهی خود را با گندم، جو، تخم مرغ و ماکیان و مرغان زمین خود میپرداختند.

روستائیان در کلبه ابتدایی محقر زندگی میکرد و بر کیسه ای پر از کاه میخوابیدند. نان سیاه، تخم مرغ،  [تخم] ماکیان و سبزیجاتی مانند کدو و شلغم میخورد. کمتر به گوشت دسترسی داشت و اجازه شکار کردن و ماهی گرفتن را نداشت.»

در چنین اوضاع اسفار (آشکار)مشخص است که تعلیم و تربیت از چه جایگاه و شرایطی برخوردار است. دهقانان و صنعتگران مطلقاً سواد نداشتند. در واقع آموزش آنها اصلاً اهمیت نداشت. برای طبقه حاکم مطلوب این بود که توده مردم در فقر و جهل نگاه داشته شوند تا آنان بتوانند به استثمار خود ادامه دهند. علاوه بر توده محروم بسیاری از افراد مرفه و صاحب تمکن طبقات عالی هم سواد نداشتند. حتی بسیاری از پادشاهان نیز خواندن نمی دانستند. امپراطور «هانری چهارم» را تنها به این دلیل که میتوانست بخواند و بنویسد میستودند. اما در کلیسا وضعیت متفاوت بود. کلیسا به روحانیونی نیاز داشت که بتوانند بخوانند و بنویسند و بسرایند و مردم را موعظه کنند و رسوم اطاعت از اربابان را به آنها بیاموزند. لذا در طی قرون متمادی تعلیم و تربیت به طور کامل در انحصار روحانیون قرار گرفته بود. اما مشکل عمده این بوده که زبان رسمی آموزش، زبان لاتین بود. ادبیات، کلیسا، کتاب های درسی فقط این زبان را به رسمیت میشناختند و این زبان هم برای عامه مردم غیر قابل فهم بود. بدین ترتیب تعلیم و تربیت با زبان ویژه اش از توده مردم جدا بود. تنبیه بدنی در این نظام تربیتی بیداد میکرد. در تصاویر مدارس قرون وسطی معمولاً معلم با ترکه ای در دست مشخص گردیده است. در این دوران عبارت «زیر سایه ترکه زندگی کردن» سمبل تعلیم و تربیت بود.

در تعلیم و تربیت کلیسایی تربیت بدنی جائی نداشت. بازی های المپیک به سال 394 میلادی منسوخ شد. چشم پوشیده از مواهب مادی، ترک امور دنیوی و در سختی قرار دادن بدن نوعی تقدس محسوب میگردید. تحمل رنج ها، مشقات و داشتن زندگی محقر فضیلتی بود که هر کس نمی توانست داوطلبانه از فیض آن بهره مند شود. توجه به مسائل جسمانی، پرورش تن و تقویت بدن مغایر با تعلیمات کلیسا بود زیرا نیازی به این نوع تربیت مشاهده نمی شد. همه چیز باید در پناه معنویت، صبر، تحمل و گذشت حل میشد حتی هجوم و ظلم و فساد و قتل و غارت؛ اما به هر حال ساید مردم به ویژه فئودال ها و استثمار گران برای دفاع از منافع، سرزمین ها، مایملک، ثروت های خود و دفاع از مال و جان رعیت – که به هر حال بایستی و جود داشته باشد تا بتواند بهده دهد – نیاز به قوه قهریه و سرباز و سردار داشتند. لذا در هر منطقه، بستگی به وسعت و ثروت منطقه، قشون کوچک یا بزرگی با تعداد متنابهی سرباز و فرمانده و شهسوار وجود داشت که تحت نظارت و فرمان فئودال ها بودند. در واقع همیشه چه در زمان صلح و چه در زمان جنگ، زندگی سربازان و مردان جنگی را فئودال ها تأمین میکردند؛ زیرا زندگی فئودال ها بر قوۀ قهریه و جنگ استوار بود. لذا این عقیده را رواج داده بودند که یگانه زندگی افتخار آمیز زندگی جنگجویان است. بنابراین برای این قشر تعلیماتی مانند دویدن، شمشیر زدن، جنگیدن با گرز و نیزه و انواع سلاح ها، اسب سواری و نبرد های تن به تن از اهمیت خاص برخوردار بود. مرسوم بود که به هنگام لزوم فئودال ها و سردار نشان زره های سنگین می پوشیدند و بر اسب های بزرگ جنگی سوار میشدند و با نیزه ها و شمشیر های سنگین به جنگ میپرداختند.

«طرز سلوک و رفتار مردان جنگی رفته رفته تحت نظام خاص شهسواری در آمد. شهسوار باید در جنگ شجاع باشد با مراعات مقررات معین جنگ کند، به وعده های خود وفادار باشد و از کلیسا دفاع کند. شهسواری مقتضی مراعات رفتار جوانمردانه نسبت به زنان نیز بود.»

 

ظهور در تربیت بدنی و ورزش

رنسانس

در اوخر قرون وسطی زندگی در مغرب زمین، آبستن تحول گردید. در قرن سیزدهم پاره ای افراد ماجرا جو در اروپا به منظور آگاهی از دنیای پیرامون خود به سفر های دور و دراز دست زدند و برخی از آنها مانند «مارکوپولوی ونیزی» خود را به آسیای میانه، مغولستان و چین رساندند و با تحولات و پیشرفت های دنیای شرق آشنا شدند. بدون شک مهم ترین عامل این تحول را باید جنگ های صلیبی دانست. این جنگ ها از قرن یازدهم میلادی بین مسلمانان و مسیحیان شروع و تا اواخر قرن سیزدهم ادامه داشت. اروپائیان جنگ های صلیبی را به منظور اشاعۀ دین مسیحیت و فتح بیت المقدس شروع کردند اما هدف اصلی بسیاری از آنها به دست آوردن زمین، طلا و ثروت بود.

مسیحیان از جنگ های صلیبی نتیجه مطلوب را به دست نیاوردند. ولی در جریان آن لشکر کشی ها، مردم اروپا که در جهل و فقر و توحش به سر میبردند با مظاهر گوناگون تمدن اسلامی و ایرانی که در آن زمان دوران اوج خود را تجربه میکرد آشنا شدند و توانستند برای اولین بار شهر های آباد، مردم غنی، بازرگانی و دادوستد در جوامع متمدن، معماری های مدرن و هنر و ادبیات، تعلیم و تربیت عمومی و روابط اجتماعی سالم مبتنی بر اصول اصیل اسلام و سایر مظاهر تمدن را از نزدیک ملاحظه کنند . . . بدین ترتیب اولین شعله های رنسانس به خرمن علم و فرهنگ جامعه اروپا افتاد.

رنسانس به پدیده ای اطلاق میشود که به موجب آن، جریانات و تحولات فرهنگی، ادبی و عقلی اروپا آغاز شد. این نوزایش از قرن چهاردهم در ایتالیا حرکت اصلی خود را شروع کرد و در قرون پانزدهم و شانزدهم به نقطه اوج خود رسید و سپس زبانه های آن از طریق جنگ های نظامی و مناسبات سیاسی و اقتصادی داخل اروپا به فرانسه، اسپانیا، آلمان، انگلستان و سایر کشور های مغرب زمین رسید و پیشرفت های شگفت انگیز امروز آن سرزمین ها را باعث گردید.

 

ورزش و تربیت بدنی پس از رنسانس

با تجدید حیاط فرهنگ، ادبیات و هنر، علم و دانش نیز در اروپا دستخوش تحول و دگرگونی گردید و در دانشگاه ها مدارس اندوخته های علمی به تدریج مورد تجدید نظر قرار گرفت. در این تغییر بینش علمی، تجربیات، نوشته ها و علوم یونان باستان و مشرق زمین مترقی مورد استفاده واقع شد و پایه اکتشافات جدید و ظهور نظریات نوین در زمینه های علمی گردید. با پیشرفت دانش تولیدات صنعت و کشاورزی هم دچار تغییرات اساسی گردید و روز به روز گسترش یافت. در این بین اختراع اولین ماشین بخار توسط جیمز وات (به سال 1777 میلادی) تحولی بسیار عظیم در صنعت و تکنولوژی به وجود آورد. بدین ترتیب ماشین قادر شد هزاران برابر آنچه انسان بدون تکنولوژی قادر به ارائه آن بود تولید نماید. اختراع راه آهن و نکامل سایر وسایط نقلیه باعث گردید تولیدات اضافی در بخش کشاورزی و صنعت از نظر استفاده و مصرف دچار مشکل نگردیده و یه سایر جاها ارسال گردد. این امر باعث تبادل کالا بین تمام قسمت های اروپا و رشد و توسعه بازرگانی گردید.

با گسترش روز افزون ماشین، صادرات مازاد تولیدات صنعتی و کشاورزی به سایر قسمت های جهان معمول تر شد و هرروز سرعت بیشتری گرفت. ظرف مدت کمی کالاهای متعدد و گوناگون اروپا، بازار های آسیا را تسخیر نمود. این پدیده، ثروت و رفاه برای اروپائیان به ارمغان آورد. وقتی آنان از غم آب و نان رها شدند متوجه ایجاد تحول در سایر زمینه های زندگی گردیدند. طبعاً یکی از این زمینه ها تعلیم و تربیت بود. این تحول از زمانی احساس شد که انسان ها مصمم شدند زندگی خود را بر اساس عقل و اندیشه و خرد بنا نمایند. و زهد گرایی ظاهری مبتنی بر برداشت غلط از دستورات دین را کنار بگذارند و درک کنند که بهترین نعمت ها مخصوص بد ترین بندگان خدا نیست. بنابراین به عنوان اولین گام در راه این تحول انسانی شگرفت به تعقل در باره نظام طبیعت، منشا_ء، قوانین، علل و ویژ گی های حاکم بر آن پرداخته و شیوه های کسب خوشبختی انسان ها در زندگی فردی، امنیت مادی، معنوی، اخلاقی جامعه، روابط اجتماعی مطلوب و بالمال سعادت کل جامعه را مورد مطالعه و بررسی قرار دادند. در این دوره دانشمندانی مانند «جان لاک»، «ژان ژاک روسو»، «کانت»، «شیلر»، «فروبل» و دیگران ضمن مطالعه نظرات علما_ء یونان باستان و دانشمندان اسلامی درباره روش ها و مکاتب موجود خود تجدید نظر نموده و روش های نوین مبتنی بر نیاز های زمان و فطرات انسان را جایگزین نمودند.

به دنبال تحولات در تعلیم و تربیت، تربیت بدنی نیز از تغییر و تکامل دور نماند، زیرا نظریات جدید بر این اصل صحه میگذاشتند که انسان از دو بعد بزرگ جسمانی و روانی تشکیل گردیده که در یکدیگر تأثیر متقابل دارند، لذا در تربیت فرد هیچ کدام از این دو جنبه بزرگ نباید فراموش شوند.

به زودی علمای آموزش و پرورش به این نتیجه رسیدند که برای تحقق اهداف تربیت بدنی نیازمند مطالعات عمیق تر و تحقیقات وسیع تر هستند. بدین ترتیب اولین برنامه های مطالعاتی تربیت بدنی و ورزش در رابطه با تعلیم و تربیت، روانشناسی، زیست شناسی، جامعه شناسی، بیومکانیک و سایر علوم به تدریج پایه گذاری گردید و محتوای علمی برنامه های ورزشی و تربیت بدنی عملاً جزیی از تئوری آموزش و پرورش بعد از رنسانس گردید.

 

حقایق ذهنی تربیت بدنی

حقایق ذهنی تمرینات جسمانی به وجود رشد بخشیده همانا قوه ذکاوت که از نسل به نسل به ما میراث مانده و همین قوه ذکاوت عالی انسانیست که در یک سطح عالی زندگی خویش ادامه می دهد .ابتدا در مسائل جنگی مخصوصا در آموختن اسپ سواری ، شمشیر بازی ، تیر و کمان و آب بازی بیشتر مورد استفاده قرار می گرفت بعدها تمرینات جسمانی رابطه مستقیم را به کارهای تولیدی قایم نمود همچنان به منظور صحت تکامل شخصیت و رشد ذهنی و جسمی انسان مورد استفاده قرار گرفت ،به این اساس تمرینات جسمانی منحیث یک پدیده اجتماعی انکشاف نموده و در ساحه عمل پیاده گردید، در این قسمت نظر چند تن از علما و فیلسوفان تعلیم و تربیت پس از رنسانس راجع به تربیت بدنی مورد مطالعه قرار میگیرد تا جایگاه این بخش از تعلیم و تربیت در دوران معاصر مشخص گردد.

 

نظر چند تن از علمای پس از رنسانس راجع به تربیت بدنی

در این قسمت نظر چند تن از علما و فیلسوفان تعلیم و تربیت پس از رنسانس راجع به تربیت بدنی مورد مطالعه قرار میگیرد تا جایگاه این بخش از تعلیم و تربیت در دوران معاصر مشخص گردد.

جان لاک (1704 – 1632)- «لاک» در کتاب «تحقیق در باره فهم انسان» منشا_ء همه تصورات و اندیشه های آدمی را تجربه حسی معرفی میکند. اگر چه این نظریه با فلسفه های جدید مانند «پراگماتیسم» و «اگزیستانسیالیسم» و حتی روش قیاسی و استقرایی متقدمان منطبق نسبت (چنان که متفکرانی مانند کانت به نقد آن پرداختند) اما به نظر بسیاری از علمای تعلیم و تربیت کاربرد این نظریه در آموزش و پرورش سود مند بود است. دلیل این تأیید، تقابل نظریه حسی با نظریه دانشمندان قرون وسطی میباشد، که به هیچ وجه به حس و تجربه حسی اهمیت نمی دادند. سه سال پس از انتشار این کتاب «لاک» کتاب دیگری منتشر نمود تحت عنوان «اندیشه هایی درباره تربیت» وی در این کتاب به توضیح نظرات تربیتی خود پرداخته و اعتقادات خود در باره تربیت بدنی را تبیین نموده است. از دیدگاه وی تربیت دارای سه بخش عمده است: فکری، اخلاقی و بدنی. «لاک» کتاب خود را با بحث درباره پرورش تن و تندرستی آغاز میکند و آن را نخستین مرحله تربیت میشمارد و برای تحقق آن، زندگی در شرایط سخت و متفاوت، بازی در هوای آزاد، رژیم غذایی ساده، ننوشیدن شراب و نوشیدنی های تند، دوری جستن از لباس بسیار گرم را پیشنهاد میکند و درباره این گونه چیز ها به تفصیل به بحث میپردازد و به عنوان کسی که خود مدت ها در پزشکی مطالعه کرده، سفارش میکند که تا میتوانیم از رفتن به پزشک خود داری کنیم.

«لاک» به این امر معتقر است که بدون توجه به تعد جسمانی، تربیت نمی تواند کامل و فراگیر باشد. از مطالعه نظرات «لاک» درباره تربیت بدنی میتوان استنباط نمود که سایر جنبه های تربیت در قالب تربیت بدنی تحقق یافتنی است. زیرا در کتاب «اندیشه هایی در باره تربیت» در این زمینه میگوید: «باید به او بیاموزیم که بر تمایلات خود چیره شود و خواهش های خود را به فرمان خرد در آورد. اگر این کار انجام شود از راه تکرار به صورت عادت در آید دشوارترین بخش تربیت انجام شده است و برای این کار هیچ عاملی مؤثر تر از میل به ستوده شدن نیست و این حالت را باید در او ایجاد کرد.»

در واقع جسم باید سالم و قوی باشد تا مطیع تمایلات نفسانی و ضعف های انسانی نشود. ارادۀ قوی و روحیه ای مصمم جهت اعمال اهداف اخلاقی و انضباطی نیازمند جسمی نیز هست، چه جسم ضعیف نمی تواند به طور کامل تابع اراده انسان باشد.

«لاک» به قدری در اعتقادات تربیتی خود در زمینه تربیت بدن راسخ است که حتی تحمل سختی ها و ریاضت جسمی برای پرورش اطفال و عادت دادن آنها به انظباط سخت را نفی نمی کند.

مطالعه نظریات «لاک» در باره شرایط مربی نشان میدهد که معلمین تربیت بدنی به خوبی قادرند اهداف تربیتی وی را محقق سازند. لو در این باره میگوید: «کسی که بتواند آسایش روان، آزادی و فعالیت را از شاگرد نگیرد و با این همه او را از انجام بسیاری کارها که در خاطر اوست باز دارد و به سوی کارهای دشوار بکشاند چنین کسی میداند که چگونه میتوان این قضایای به ظاهر متناقض را باهم سازش داد و به نظر من چنین کسی به راز تربیت پی برده است.»

بدینسان در نظر «لاک» راز بزرگ تربیت، تأثیر کردن در شاگرد و هدایت اوست بی آنکه آزادی و فعالیت از وی گرفته شود.

ژان ژاک روسو (1778 – 1712)- «روسو» را به حق میتوان یکی از بزرگ ترین علمای تعلیم و تربیت بعد از رنسانس و پایه گذار آموزش و پرورش نوین دانست. اگر چه پاره ای از نظرات «روسو» ملهم از نظرات «جان لاک» میباشد، اما از یک جهت نظرات این دو دانشمند تقابل دارد. «لاک» هدف آموزش و پرورش را تربیت فرد متناسب با ویژ گی های اجتماعی میدانست اما «روسو» بزرگترین وظیفه تربیت را دور نگهداشتن طبیعت و فطرت انسان از پلیدی های جامعه معرفی میکرد. به اعتقاد «روسو» جامعه در ره گشایی به سوی تمدن از اصالت پاک انسان فاصله گرفته و دربند ظواهر و تجملات اسیر میگردد. از این رو در رساله های تربیتی خود ضمن تاختن به تمدن روز اروپا مربیان را به «تربیت طبیعی» افراد سفارش میکند. «روسو» در این باره در آغاز کتاب «امیل» میگوید هر چیز که پرورده دست الهی است خوب است اما همین که به دست بشر افتاد تباه میگردد. انسان نیز از این قاعده مستثنی نیست. لذا بر خلاف نظرات قرون وسطی، وظیفه تربیت دگرگونی و اصلاح فرد نیست بلکه شکوفا کردن استعداد های بالقوه است که ذات پاک پروردگار تبارک و تعالی در وجود او به ودیعه نهاده است و برای تحقق این هدف باید طبیعت کودک را شناخت و او را در فعالیت هایش آزاد گذارد.

منظور «روسو» از تربیت طبیعی رو کردن به زندگی ساده و بیزاری جستن از امور تصنعی و رفتار های تکلف آمیز و ساختگی است.

«روسو» ارائه دهنده اصلی به نام اصل «تربیت منفی» است. وی در تفسیر این اصل میگوید: «آن تعلیم و تربیت را مثبت میخوانیم که کوشش دارد به طور زودرس مغز کودک را از اطلاعات و معلومات مختلف انباشته کند و کودک را با وظایفی که خاص بزرگسالان است آشنا سازد. تعلیم و تربیت منفی کوشش دارد تا قبل از دادن اصلاعات و آشنا ساختن کودکان با معلومات جهان، وسایل کسب معلومات آنان را که عبارت از حواسشان باشد پرورش کامل دهد. تعلیم و تربیت منفی هرگز مفهوم تنبلی و طفره رفتن ندارد و به جای آموزش اخلاق کودک را از راه بد رفتن باز می دارد و به جای یاد دادن درستی، کودک را از خطا و نادرستی دور میسازد.» نظرات و عقاید «روسو» دقیقاً برخلاف تعلیم و تربیت رایج زمان اوست. در قرن هجدهم تربیت در اروپا غالباً مبتنی بر تعالیم کلیسائی قرون وسطی و «اصالت عقل» بود. در این روش به علایق طبیعی و فطری کودکان توجه نمی شد. در واقع هدف این نوع تعلیم و تربیت تصنعی، آموزش رفتار یک فرد بالغ اجتماعی به کودک بود. «روسو» علیه این نوع تعلیم و تربیت قیام کرد.

« روسو» نظرات تربیتی خود را در کتابی به نام «امیل» بیان میکند. امیل داستان یک کودک خیالی است که «روسو» او را از بدو تولد جهت تربیت در اختیار میگیرد.

«روسو» نیز تربیت را بر تعلیم مقدم میدانست از این رو گفت تا امیل به دوازده سالگی نرسد، کتاب و درس و آموزش در کار نیست. او باید تا این سن به مطالعه در کتاب آفرینش و طبیعت بپردازد و بنا به مقتضیات سنش بازی و ورزش کند تا نیرومند شود.

همان گونه که گفته شد در اصل «تربیت طبیعی» برحسب مقتضیات سنی کودک ورزش و بازی از جایگاه ویژه ای برخوردار است. او در این زمینه با توجه به فقدان زمین بازی در مدارس آن زمان مینویسد: «در آموزشگاه ها باید ورزشگاه هایی برای تمرین های بدنی بر پا کرد. این نکته که تا به این اندازه فراموش شده در نظر من مهم ترین بخش تربیت است. نه تنها از نظر سلامت بلکه بیش از آن از نظر تربیت اخلاقی که یا آن را فراموش میکنند و یا دادن دستور های خشک و بیهوده را کافی میدانند.»

علیرغم توجه فراوان به نیاز های طبیعی کودک و احترام به آزادی آنان، او بی تفاوتی مربیان را در رابطه با چگونگی و کیفیت بازی کودک جایز نمی داند و سفارش مینماید که بازی باید به شکل گروهی انجام شده و هدفی یگانه را برای کلیه بازیکنان تعیین کند. وی علاوه بر اهداف جسمانی بازی به نقش کوشش و رقابت و اثرات سازنده آن در تشکیل شخصیت کودک توجه دارد.

«روسو» برای مسابقات ورزشی ارزش بسیاری قائل است و اهمیت آن را برای کودکان و نوجوانان همچون مسابعات المپیک برای بزرگسالان میداند. ورزش هایی که او پیشنهاد میکند عبارتند از: دویدن، پرش ارتفاع، پرش طول، شنا، بالا رفتن از درخت، پرتاب وزنه، تنیس و هاکی، او به ویژه ورزش هایی را پیشنهاد میکند که اجرای آنها نیاز به جسارت و شهامت دارد. وی برنامه های ورزشی را برای دختران و پسران به یک اندازه لازم میداند، به این منظور دختری را برای همسری امیل انتخاب میکند که از بچگی ورزش نموده و دارای ارگانیسم سالم و ورزیده این است و میتواند فرزندانی شاداب و سالم برای امیل به دنیا آورد.

«روسو» با گنجاندن ورزش و تربیت بدنی در سیستم آموزش و پرورش، تحولی عظیم در تاریخ تعلیم و تربیت ایجاد نمود.

امانوئل کانت (1804-1724)- «کانت» در شهر «کونیگسبرگ» از شهر های پروس به دنیا آمد. وی پس از تحصیل در زادگاه خود وارد معرکه ای شد که در آن زمان از نظر فلسفی بر سر ارزش علم و صلاحیت عقل برپا شده بود و به نقد «خرد» محض پرداخت و در تبیین آن دین را مبتنی بر احساس و اخلاق معرفی نمود زیرا در آن زمان عقیده رایج فلسفی بر این بود که علم، عقل و منطق قادر به پاسخ گویی تمام سئوالات انسان است.

«کانت» به موضوع تعلیم و تربیت بسیار علاقه مند بود و به همین دلیل به تدریس آن پرداخت وی نظرات تعلیم و تربیتی خود را به هنگام تدریس در دانشگاه مطرح نمود. این نظرات بعد ها توسط یکی از دانشجویانش به نام «رینک» منتشر شد.

«کانت» در تدریس و آموزش به روش سقراطی اعتقاد داشت زیرا به عقیده وی در این روش شاگرد به جای این که علوم و آگاهی را ساخته و پرداخته تحویل بگیرد، خود به کشف آنها دست یافته و یا حتی میتواند آنها را تولید کند.

«کانت» بررسی جریان تربیت انسان را از فروترین مرتبه آن یعنی انضباط آغاز کرده، سپس به تربیت به معنای برخورداری از فرهنگ و تمدن و سرانجام به تربیت اخلاقی میرسد. بنابراین میتوان گفت که تربیت از دیدگاه کانت دارای چهار هدف است: (1) تربیت بدنی، (2) ایجاد نظم و انضباط در کودک، (3) غنای فرهنگی و متمدن کردن فرد و جامعه، (4) تربیت اخلاقی.

«کانت» نخستین دوره زندگی انسان را دوره پرورش بدن یا «تربیت طبیعی» میداند. «کانت» هم مانند «روسو» معتقد است وقتی پای رشد کودک در میان است باید به طبیعت روی آورد زیرا تربیت طبیعی بهترین نوع تربیت است.

او دوره پرورش بدن را به دو مرحله تقسیم نمود. اولین مرحله پرورش تن به معنای انفعالی آن یا به بیان دقیق تر مراقبت و پرستاری از کودک توسط پدر و مادر یا دایگان و پرستاران است، زیرا تا این مرحله از تربیت به درستی انجام نشود، هیچ یک از ابعاد یا اهداف دیگر تربیت تحقق یافتنی نخواهد بود. این دقیقاً همان تعلیم و تربیت اولیه است که به تعبیر «روسو» باید فقط «منفی» باشد. سپس مرحله دوم فرا میرسد که تربیت بدنی به معنای واقعی آن است. کودک در این مرحله از طریق فعالیت های مختلف ب تنها «پرورده» بلکه «روزیده» میشود. برنامه این مرحله توسعه و گسترش حرکات بدنی پایه و تقویت اعضای حسی، اندام ها و ارگانیسم بدن است. در ادامه این مرحله استفاده از ابزارها و انجام فعالیت های مختلف به ویژه «ژیمناستیک» مجاز است. «کانت» به قدری به موضوع تربیت بدنی اهمیت میدهد که میگوید باید ترتیبی اتخاذ نمود که پرورش فکری و تربیت اخلاقی موانعی در راه پرورش جسم ایجاد ننماید. در کتاب «اندیشه هایی درباره آموزش و پرورش» به قلم وی آمده است: «. . . پس نقطه نظر معلم باید همواره جامع الاطراف باشد. باید گذشته و آینده کودک را در زمان حال جمع کند و مثلاً مراقب باشد که کار فکری زمینه تربیت اخلاقی را فراهم آورد و برای پرورش تن مزاحتمی ایجاد نکند. پرورش تن، تربیت فکری و تربیت اخلاقی همواره برای معلم وجوه فعلی و واقعی تعلیم و تربیت به شمار می آیند.»

«کانت» مانند بسیاری از متقدمان خود به «اصل وحدت» معتقد است به نحوی که پرورش ذهن را نیز به تعبیری معلول تربیت بدن میداند و میگوید: «در روح انسان هیچ اتفاقی نمی افتد اگر بدن حاضر نباشد وارد بازی شود.» بنابر نظرات وی در تربیت متقابل ذهن و جسم باید سعی نمود از هرگونه تباهی جلوگیری شود و تلاش گردد که پرورش یکی باعث افزایش قابلیت های دیگر گردد. ورزش هایی که «کانت» توصیه میکند عبارتند از: دویدن (که تأکید زیادی روی آن دارد) پریدن، وزنه برداری، حمل بار، پرتاب کردن، تیر اندازی، کشتی، شنا و سایر ورزش های مشابه.

صحبت درباره «کانت» را با بیان این دیدگاه به پایان مربریم که به همه دست اندرکاران تعلیم و تربیت مؤکداً توصیه نمود که همواره یک اصل را در نظر داشته باشند و آن این که تربیت در هر شرایطی باید با ایده انسانیت و کل سرنوشت انسان سازگار و هماهنگ باشد. و این همن چیری است که تحت عنوان هدف معنون در فصول آینده راجع به آن بحث خواهد شد.

پستالزی (1827-1746)- در اواخر قرن هجدهم تعلیم و تربیت به منظور تحقق اهداف خود روانشناسی را هم به کمک گرفت. در این هنگام بسیاری از روانشناسان همنوا با طرفداران نهضت تربیت طبیعی معتقد بودند در تربیت کورک باید به طبیعت و فطرت او توجه نموده. بنابر این به اعتقاد آنان هر روش تربیتی که نیازهای جسمانی، ویژگی های روانی و تمایلات طبیعی کودک را مدنظر نداشته باشد، شیوه ای تصنعی بوده که قادر به تحقق اهداف تربیتی نخواهد بود. طرفداران استفاده از روانشناسی بر این باورند که جریان رشد و تکامل جسمی و روانی کودک فرایندی تدریجی و نشأت گرفته از طبیعت درون کودک است که منجر به شکوفایی و نکوین استعداد های فرد میگردد.

«پستالزی» یکی از پیشگامان استفاده از روانشناسی در تعلیم و تربیت بود. وی به سال1746 میلادی در شهر زوریخ از شهر های سوییس متولد شد. در کودکی پدرش را از دست داد و تربیت لو به دست مادرش افتاد. بسیاری معتقدند تئوری های تربیتی پستالزی منبعث از ویژگی های اخلاقی و شیوه تربیتی مادرش – که زنی بسیار مهربان و با ایمان بود – میباشد. «پستالزی» هم مانند بسیاری از متخصصین هم عصر خود تحت تأثیر افکار «روسو» و سیستم تربیت امیل قرار گرفت. بنابراین در سال 1769 میلادی مدرسه «نیوهاف» را تاسیس و سعی نمود بر اساس نظرات «روسو» به تعلیم کودکان بپردازد. وی با توجه به علم روانشناسی، ادراک حسی، مشاهده و تجربیات کودک را پایه آموزش و یادگیری های اولیه طفل قرار داد. از نظر پستالزی تربیت کامل باید به سه وجه اصلی انسان یعنی جسم، اخلاق و نیازها و روابط اجتماعی توجه داشته باشد. بر این اساس وی نیز همانند «روسو» نقش ارزنده ای برای بازی و تربیت بدنی قائل است. به همت او درس تربیت بدنی به همراه دروس علوم طبیعی وارد مدارس جدید شد و برحسب پیشرفت علوم و نیاز زمان به سرعت جای خود را در مدارس باز کرد: «او در چهار چوب سیستم آموزشی موسسه تربیتی خود کودکان را وا میداشت که در سرما و گرما در هوای آزاد بدن خود را شستشو نمایند و هنگامی که هوا مناسب بود روزانه یک ساعت شنا کنند و در تمام سال نیز روزانه یک ساعت دیگر به انجام حرکات ژیمناستیک بپردازند. این سیستم بعد ها تکامل یافت و شکل ژیمناستیک هنری را به خود گرفت و سپس به تدریج در سوئد به صورت حرکات و ورزش سوئدی و در اطرایش و آلمان به صورت «حرکات طبیعی» تکامل یافت.»

 

بازدو (1790-1723)- «بازدو» نیز یکی دیگر از بنیان گزاران روش نوین تعلیم و تربیت در دنیا است. وی قبل از تأسیس مدارس خود همیشه آرزو داشت شکل خاصی از تربیت بدنی را در نظام تعلیم و تربیت وارد کند. بازدو معتقد بود در مدارس ابتدائی نیمی از وقت آموزش را باید به بازی و تربیت بدنی اختصاص داد. تحقق آرزو های بازدو دیری نپائید. او ضمن ایجاد مدارسی در کشور های آلمان، سوییس و دانمارک برنامه های تربیت بدنی را در برنامه های درسی ملحوظ نمود.

«بازدو» از طرفداران تربیت طبیعی «روسو» و عقاید تربیتی «کانت» بود و در نظر داشت در مدارس خود اهداف تربیتی آنان را به طور عینی و ملموس محقق سازد. به همین منظور دختر خرد سال خود «امیلی» را به عنوان نمونه واقعی و تربیت شده «امیل» به جامعه معرف کرد. امیلی اعجوبه خرد سالی بود که اگر چه در آن زمان بیش از چهار سال نداشت اما میتوانست آلمانی و فرانسه را بخواند و مهارت های خود را در آشنائی به زبان لاتین به رخ دیگران بکشد. معرفی «امیلی» باعث شهرت «بازدو» و استحکام نظرات تربیتی لو گردید. با این همه «امیلی»نشان داد که «بازدو» در اعتقاد به تئوری «اثر بخشی با سرعت منطبق است» با «روسو» تفاوت دارد.

روش آموزش «بازدو» روش حسی با شهودی است. او در استفاده از این روش بازی را در سطح وسیعی به کار میگرفت به نحوی که گاه اعتراض سایر متخصصین تعلیم و تربیت را بر می انگیخت. به عنوان مثال بسیاری از مفاهیم را در قالب بازی آموزش میداد و کودک آن مفاهیم را به صورت بازی های مفرح می آموخت به آن علاقه نشان می داد.

برنامه های ورزشی که بازدو بیشتر به آنها میپرداخت عبارت بودند از: شنا، حرکات تعادلی، ژیمناستیک، بالا کشیدن از طناب، اسب سواری، پرش، انواع بازی با توپ و بازی روی یخ. وی همچنین سعی نمود نسبت به برگزاری مسابقات ورزشی بین آموزشگاهی برمبنای الگوی مسابقات المپیک اقدام نماید.

فروبل (1825-1782)- دیدیم که در قرون اخیر پرورشکاران بزرگی همچون «لاک»، «روسو» و «پستالزی» با تجدید نظر در شیوه های تعلیم و تربیتی اعصار گذشته، پایه گذار شیوه های جدید گردیدند. مطالعات و نظرات آنان اساس آموزش و پرورش امروز دنیا را تشکیل میدهد. آنان به ویژه به شیوه های تربیت کودکان خردسال و نقشی که بازی در تشکیل و تکمیل شخصیت و رشد  تکامل ارگانیسم آنان دارد، توجه کردند.

یکی دیگر از افرادی که به اهمیت این شیوه نوین در تربیت کودکان خود سال پی برد و به تکمیل روش های آن پرداخت «فروبل» بود. او فرزند کشیشی روستائی بود، از این رو زندگی در دل طبیعت نشین، در تشکیل چهار چوب اعتقادات تربیتی سال های آینده زندگی وی نقش بسزایی داشت. در واقع اعتقاد او به این اصل که تربیت باید طبق طبیعت و مراحل رشد بر اساس قانون مندی های طبیعی صورت پذیرد، ریشه در سال های اولیه زندگی او در دامن طبیعت دارد.

« فروبل» ضمن مطالعه خصوصیات روانی کودکان خرد سال به نقش سازنده بازی معتقد گردید. او میگوید: «کودکان قبل از آن که اثر پذیر باشند، افرادی خلاق و مبتکر هستند و بازی علاوه بر تجلی این خلاقیت ها میتواند به رشدابتکارات ذهنی فرد نیز کمک کند. بنابراین کلیه کوشش های تعلیم و تربیتی باید از طریق فعالیت و حرکت در جهت رشد و بروز این استعداد ها به کار گرفته شود.»

او معتقد است کودک از راه پاسخ های طبیعی که به محیط و چیزهای پیرامون خود میدهد آنها را میشناسد. برای کودک این پاسخ یا فعالیت طبیعی همان بازی کردن است. بازی است که آگاهی نسبت به محیط را در کودک پدید میآورد. بازی کردن طبیعی ترین راه آگاهی به محیط و آگاهی به خود است. زیرا بازی آزاد ترین فعالیت کودک است و همه هستی او چون یک گل، در آن جلوه گر میشود.    از این رو « فروبل» برای نخستین بار به برپا کردن یک «باغ کودکان» یا کودکستان همت میگمارد. و با این نامگذاری این نکته را میرساند که کودکان مانند نهال هایی هستند که طبیعت نیزی حیاتی رشد و تحول را در درون آنها نهاد است و این نیرو ها به طور طبیعی و با پیمودن مراحل طبیعی جلوه گر میشوند. لذا نقش تربیت باید واگذارنده باشد نه باز دارنده، یعنی به نیرو های نهفته کودک اجازه شکفتن بدهد و این شکفتن یعنی اظهار وجود کردن و واقعیت یافتن از طریق فعالیت. در این فرایند وظیفه مربی فقط راهنمایی و راه گشایی برای رسیدن و خود آگاهی حقیقی است.

 

ارسطو : هدف تربیه بدنی را عالی ارزیابی نموده واضافه می نمائید که تربیه بدنی قبل از تربیه دماغی صورت گرفت  .

سقراط : نظر عالی  در امر تربیت بدنی  داشته می گوید هیچ یک از افراد جامعه نباید در امر تربیت بدنی مخصوص یک آماتور باشد بلکه منحیث یک وطن پرست جز مسلک خود قرار داده در هر لحظه برای دفاع از خاک مقدس خویش آماده باشد .

در اخیر قرن 19و شروع قرن20 دربسیاری از ممالک تئوری ومیتود تربیت بدنی نظربه تجارت گذشته و اهمیت آن منحیث یک علم مستقل ویک سیستم واحد تربیوی مورد تائید در جوامع بشری قرار گرفت وبسیاری ازعلمای جهان تبلیغات و مطالعات علمی خویش رادرین ناحیه شروع نمودند چنانچه امروز اهمیت تربیت بدنی آشکارشده ورول عمده رادرزنده گی انسان بازی می کند.

 

 

 

تاریخ تربیت بدنی

      افغانستان

 

 

                                                                          

در حدود (3500) سال قبل از میلاد مسیح یعنی از زمان ثبت نام آریانا در تاریخ این کشوربرعلاوه زارعت و ما لداری که شا لوده حیات اجتماعی آن عصر را تشکیل میداد ورزشهای از قبیل زورآزما یی و سنگ انداختن بطرز معمول آنوقت رواج داشت که جوانان برای مسابقه در میله های عمومی به مشق و تمرین مپرداختند و به استناد تاریخ و شهادت  ویدا  و  اوستا  در زمان سلطنت  شاهی، آریا نا اسپ دوانی نیز رایج بود.

( زمان یما اولین پادشاه آریانای قدیم ) به شکل یک عنعنه در پهلوانان نیرومند وقوی رول مهمی درجنگ ها ودرسرنوشت کشور" اداره امور دولت" داشتند همچنان افراد قوی وصحت مند وبا نظافت درنزد شاه اهمیت ویژه یی رادارا بوده، رابطه نزد یکی با شاه داشتند.

تاریخ نشان میدهدکه کارنامه های پهلوانان وقهرمانان ملی ما با سرود ویدی در مملکت شروع شده وموجب ظهورشاهنامه ها گردیده است.  قا بل یاد آوری است که در شاهنامه نظیر همچو مردان دلیر وباشهامت

(پهلوانان تاریخ) رستم، سهراب، کی کاوس، سیاوش، اسفندیار، بیژن و .... ازجمله ورزشکاران آن عصربشمارمیرفت. و یکی ازکارروایی های مهم رستم در دوره کیانی (کاوی- کوانی) آن است که وی به کوه البرز رفته وکیقبات پادشاه را از آنجاآورده وزمینه را برای تخت نشینی وی مساعد کرده است.

درعصراوستایی تربیت پهلوانان بسیارمروج بود، این تربیت نه تنها وسیله ی ورزش، بلکه برای دفاع ازکشوروسران خانواده هانیر به کار برده می شد.

ورزش اززمان آریانای قدیم، خراسان پیشین وافغانستان امروزه از یک دوره به یک دوره ی دیگر به ارث مانده است که درهر دوره ورزشکاران( اداره وامور مملکت به خصوصاً دفاع ازتجاوزبیگانه گان را بدوش داشتند) ازمحبوبیت واحترام خاص مردم برخوردار بودند.

 

 

عنعنات مردم

به همین ترتیب به مرور زمان آببازی، پهلوانی، دوش، تیراندازی، نیزه زنی و سا یر ورزشها  (بازی های محلی ) مطا بق مقتضیا ت هرعصردربین مردم ما رواج داشت که تا کنون بعضاً به هما ن شکل ساده بصورت عنعنوی در بین جوانان قبیلوی رایج است. ولی این سپورتها و شطارتها تا سال (1249) هجری، شمسی.  تحت کدام پروگرام منظم آن قرارنداشت وکدام شخص مسوول که امور سپورتی رابازرسی نماید وفعالیتهای ورزشی را بصورت صحیح انتظام ببخشد موجود نبود.

(تصویر 1)   رقص بسیارمشهورعنعنوی افغانستان                   ( تصویر 2) بزکشی یکی از باریهای عنعنوی افغانستان

 

                                         (تصویر3)       نیزه زنی یکی ازعنعنات دیرینه مردم افغانستان

1249- ایحاد نخستین مکتب

تاآنکه دراواسط سال(1249)هجری، شمسی. امیرشیرعلیخان مرحوم اززمره سایراصلاحات اجتماعی وحکومتی اسا س معارف را بصورت عصری واصولی مطا بق به ایجابات وقت گذاشت؛ دو مکتب یکی بنام مکتب حربی در جوار شیرپور و دیگری بنام مکتب ملکی خوانین در بالاحصار کا بل تآسیس نموده و سپورت در پرگرام تعلیمی گنجا نیده شد و در جمع معلمانی  که برای تدریس در آن زمان از خارج استخدام گردیده بود و یکنفرمربی سپورت بنام  پرنیما ازکشورترکیه خواسته شد که جمنا ستیک، قواعد نظا م، انداخت گلوله و دسک را برای شاگردان تعلیم میداد، همچنین خود امیرو صدراعظم آن سید نورمحمد شاه خان در ضمن بازدید از امتحان شا گردان، ازجریان تمرینات سپورتی طلاب نیز دیدن مینمودند. وبه ورزشکاران ورزیده انعاما ت لازمه می بخشیدند. علاوتاً خارج از پروگرام های سپورتی معارف پهلوانی و چوب بازی نیز رواج فوق العا ده داشت که بعضاً مسا بقات در حضور داشت شخص امیر صورت میگرفت.

بعد از یک دوره رکود( جنگ دوم افغان وانگلیس)؛ بالاخره با تا سیس تعمیر حبیبیه و حربیه در سال (1281) هجری، شمسی. سپورت در نصا ب تعلیمی معارف وقت داخل شد. نخستین تیم سپورتی آن عصر" قطعه پروانه" بود که به رهنما یی معلمین خارجی و اسیستانت های داخلی حرکات جمنا ستیکی؛ ما نند:  سیم دور و متوازی وهمچنان نمایشات جمناستیکی و . . . را با نواختن موزیک، پطلون وبنیان سفید،  بوت های کرمچی در جشن ها و روزهای عنعنوی اجرا می نمودند . قطعه پروانه در حالات رسم گذشت وتعلیم؛ با لباس (کرتی سرخ و پطلون سیاه) ملبس میبودند .

در اواخر عصر سراجیه سال(1297) جناب غلام محی الدین خان افغان مدیر دارالمعلمین و کلوپ جوانان در کابل، بازی فوتبال و تینس را درمکتب حبیبیه رایج ساخت وهم زمان با آن درمکتب حربیه تیم جمناستیک صبحانه درهوای آزاد درزیر سایه درختان به اجرای حرکات جمناستیک؛ مانند: حرکات آزاد، سیم دور، حلقه، متوازی وانواع مهارتها میپرداختند، خیزمانع، دوش، بازیچه ها وامثال آن ها یکی ازوظایف روزمره شان بود و فوتبال، تینس نیزدرمکتب بازی میشد، علاوتاً خارج از پروگرام تربیت بدنی معارف بازی گلف درمیدان بگرامی صورت میگرفت، همچنان پهلوانی و چوب بازی، ضرب میل، که متضمن حرکات منظم و تمرینات متوالیست نیز از سپورتهای معمول آنوقت بشمار میرفت .

 

اولین استد یوم

پس از حصول استقلال سال ( 1298)هجری، شمسی. درپهلوی سایر نهضت های اجتماعی، علمی، فرهنگی و جنبشهای ملی درانکشا ف و توسعه این موضوع حیاتی نیز توجه بعمل آمد، بازیهای فوتبال، تنیس، پرتاب گلوله ودسک دربین شاگردان معارف معمول بود ، جمناستیک وقواعد جز پرگرام رسمی معارف قرار گرفت. پهلوانی، چوب بازی، اسپ دوانی، نیزه زنی، بایسکل رانی و امثال آن بیش از پیش انکشاف یافت وبغرض تشویق ورزشکاران جوایز گذاشه شد که این مسابقات ونمایشات سپورتی بعد از سال(1301) هجری، شمسی. مخصوصاً درایام جشن استقلال با دل گرمی وجوش و خروش زیاد دراستدیوم (دوره) باغ عمومی پغمان ودراوقات مختلف در چمن حضوری صورت میگرفت که امروزه به جشن معارف مسما است.

ایجاد المپیک افغانستان

بعد از یک وقفه کوتاه (حکومت حبیب الله خان ) در اوایل سال (1309)هجری، شمسی. در آغاز دوره سلطنت محمد نادرشاه تحت سرپرستی سپه سا لارشاه محمود خان مرحوم توجه خاصی دراحیای سپورت مبزول ودرباره بازیهای معمول امروزه اقداماتی بعمل آمد و مراحل انکشافی خود رامطابق به روحیه عصر و المپیایی بین المللی به سویه سپورتهای ممالک پشرفته ملل می پیماید.  چنانچه برای اولین باردر میزان ساال (1313)هجری، شمسی. زمان پادشاهی محمد ظاهر به غرض انکشاف وتوسعه بیشتر سپورت اتحادیه های سپورتی بریاست شاه محمود خان مرحوم سپه سالار تشکیل ومسابقات بصورت" لیگ" * تدویر میگردید ودرهمین وقت ریاست اداری المپیک در چوکات وزارت حرب ( وزارت دفاع ) ایجاد میگردد. در تشکیلات آن کلوپ عسکری و فابریکه سپورت به منظور تهیه سامان و وسایل سپورتی شامل بود.

تصویر،4 . کمیته ملی المپیک افغانستان.

 

بعدآ این ریاست مستقیماً به صدارت عظمی تعلق میگیرد. نخست ریاست المپیک را شهزاده محمد یوسف، بعد محمد فاروق سراج مشهور به سردارآغا وبه ترتیب محمد کریم سراج وعبدالوحید اعتمادی عهده دار بودند، که تا کنون درهمان چوکات باقی مانده است. همچنین در سرطان (1314) هجری، شمسی. جهت رشد و توسعه بیشترسپورت پرو گرام اساسی برای مکاتب مرکزازطرف وزارت معارف ترتیب ومسابقات شکل تورنمنت در بین تیم های، فوتبال، هاکی و والیبال دایر میگردد. ابتدا رییس تربیت بدنی معارف میا فاروق شاه خان، بعد آن میرعبدالرشید بیغم سمت این پست رابه عهده میگیرد، که تحصیلات وی درآلمان به درجه ماستر سپری شده بود ودررشته بکسنگ نیز تخصص داشت، آقای بیغم همرابا یکتن از معلمین سپورت آلمان واقعاً یک سلسله کارهای مفیدی  را برای سپورت معارف انجام میدهند. قبل ازآن سپورت درمعارف صرفاً به نام وجود داشت، وآقای بیغم مسابقات والیبال، فوتبال، باسکتبال، آببازی، اتلتیک و هندبال رابعد ازاوقات درسی میان شاگردان رایج ساخت.

درهمان وقت کلپ معارف نیزایجاد گردید وبرای نخستین بار در سال(1315) هجری، شمسی.  تیم هاکی و اتلتیک افغانی در المپیای بین المللی برلین شرکت نمود.

ایجاداولین مکتب سپورت

درسال ( 1317) هجری، شمسی. درچوکات معارف تاسیس وشاگردان ازتمام مکاتب درآن جذب میگردید. که بعدازدوسال تدریس منحیث معلم سپورت معرفی میگردیدند. که نخستین فارغان این دوره تعداد شان به یازده نفر میرسید. بعد ازختم وظیفه آقای بیغم، به ترتیب شکورخان ولید مدیرمکتب استقلال وهم متخصص سپورت، محسن خان و عبدالوحید اعتمادی مسوولیت این پست رابه عهده داشتند. ورزشکاران افغانی علاوه بر عضویت دایمی در المپیای بین المللی چندین بار تحت یک پروگرام منظم و سر پرستی مقامات رسمی به غرض مسابقات دوستانه عازم کشور های مختلف جهان گردیدند واز میدانهای ورزشی ممالک مختلف نتایج اطمینان بخش بدست آوردند.به همین ترتیب ورزشکان ممالک هند،ایران،پاکستان،اضلاع متحده امریکا،المان وروسیه بنا به دعوت مقامات رسمی افعانستان به منظور اجرای مسابقات و نمایشات ورزشی مخصوصاً در ایام جشن ها به دفعات وارد کشورگردیدند .

در سرطان (1321) وزارت معارف به تآسیس انجمن ورزشکاران افغانی مبادرت ورزید که این اقدام نیک وزارت یک قدم موثر دیکر در راه پیشبرد و تقویه بنیان سپورتهای اجتماعی بشمار میرود و درهمین سال وسایل مقدماتی سکی از طرف مقامات ریاست گرحندوی درتپه چوک ارغندی (کلپ سکی) اعمار و تمرین سکی شروع به فعا- لیت سپورتی نمود که امروز این رشته در اثر مشق و تمرین؛ جوانان در ماه های زمستان در درها و کوه های وسیع پر برف مراحل ترقی خویش را بطور قناعت بخش می پیمانید. علاوتآ جهت تشویق و پرورش استعداد نیروی جسمانی ورزشکاران انعامات لازمه جامهای قهرمانی و مدالها برای مکاتب و هر فرد از برنده گان مسابقات؛ مانند : بگسنک، وزنه برداری، خیزدور، خیزسه قدمه، گلوله، دسک و انواع دوشها، آببازی و امثال آن تعیین شد که  تا امروز به همان منوال و روی همین منظور جریان دارد. درهمین سال شش میدان استندرد بغرض تمرینات  واجرای مسابقات  هندبال، باسکتبال، فوتبال وغیره سپورتهای انفرادی و اجتماعی بنا شد، که درگذشته این تعداد به مراتب کمتر از رشته های سپورتی و افزایش روز افرون آن بود و بدین ملحوظ وزارت معارف وریاست المپیک به اثر مساعدتهای پولی حکومت وقت به احداث حوض های آببازی (شنا) و استدیوم های مانند غازی استدیوم و استدیوم ورزشی معارف که اولی گنجایش(30000) سی هزار نفر و دومی گنجایش(5000) پنج هزار نفر را دارا بود اقدام شد. روی همین اصل در عقرب (1326) هجری، شمسی. کلپ سپورتی ثقیله معارف (جمنازیوم ) درلیسه نجات تآسیس گردید. سپورتهای که در داخل این پرورشگاه اجرا میشد شامل بکسنگ، وزنه برداری، پهلوانی وجمناستیک بود که به صورت منظم آن که دراثر پشتکار و تمرینات متواتر ورزشکاران، زیر نظر متخصصین استادان خارجی و داخلی نتایج قابل وصفی درعا لم سپورت حاصل شد.  ودر سال(1327) هجری، شمسی. باراول درالمپیای بین المللی که بعداز جنگ عمومی دوم در لندن سراز نو آغازگردید تیم هاکی، فوتبال وپهلوانی افغا نستان اشتراک نمودند.

همچنان در سال (1334) هجری، شمسی. دونفرمتخصص در رشته های بکسنگ و پهلوانی از آلمان غرب و جاپان به غرض ترویج سیستم های بین المللی و رهنمایی سپورتهای افغانی استخدام شد.

لیسه سپورت

در (1339) هجری، شمسی. مکتب سپورت، به لیسه سپورت (تا صنف 12) مسما گردید. دراین دوره شاگردان افغانی جهت تحصیلات عالی به خارج کشوراعزام شدند وهم چنان عده از مربیان خارجی در رشته های مختلف سپورتی به افغانستان رسماً خواسته شد که از جمله آقای ناگای درسال (1345) از کشور جاپان و. . . علاوتاً کلپ های تفریح وآریانا یکی بعد دیگر به میان آمد.

در بهار(1341) هجری، شمسی.  جمنازیوم مدرن ومجلل در دامنه علی آباد در چوکات پوهنتون کابل بنا یافت.

چنانچه دراثنای اولین انتخاب مسابقات آسیایی که در حمل (1351) هجری، شمسی. دردهلی صورت گرفت در جمله سایرورزشکاران عده یی از جوانان کلپ معارف نیز حصه داشتند که روی هم رفته با وجود عدم آشنایی شان به میدانهای خارجی؛ نتایج قناعت بخش گرفته شده.

انستیتوت تربیت بدنی

درسال (1352) جهت کیفیت هرچه بیشترتحصیل ،مکتب سپورت به انستیتوت تربیت بدنی  (تا صنف 14) ایجاد گردید. که درآن وقت اکثریت استادان خارجی به سطح

بین المللی وقهرمانان رشته های مختلف، همرابا استادان داخلی مصروف تدریس بودند.

درآن زمان محصلان ازهشت صبح الی چهار عصر با صرف نان چاشت مصروف تدریس نظری وعملی بودند ودرختم تدریس عصریه دیگرانه را نوش جان کرده رخصت میشدند. درهمین دوره همه ساله مسابقات سپورتی دررشته های مختلف دربین صنوف به نام اسپارتکیاد به راه انداخته میشد ودرختم این مسابقات به ورزشکاران ممتاز؛ صنف قهرمان مدال ها ، کپ وجوایز از طرف مقامات اهدا میگردید.

 

 

تا سیس پوهنحی تربیت بدنی درچوکات تحصیلات عالی

نخست درسال (1366)انستیتوت تربیت بدنی به دوره لسانس ( پوهنحی تربیت بدنی ) درچوکات انستیتوت پیداکوژی کابل وبعد درسال( 1374) درحلقه پوهنتون تعلیم وتربیه کابل ( وزارت تحصیلات عالی ) ارتقاء یافت. بعد از یک دهه جنگهای داخلی وتحمیلی(1370- 1380) ورزش به کندی پیش می رفت. بعد ازموافقتنامه بن ورزش رونق تازه بخودمی گیرد. که بعضی از شخصیت های بلند پایه بین ا لمللی سپورت ( ریس کمیته بین المللی، ریس کمیته اروپا، سکرترجنرال کمیته آسیائی، محمد علی کلی قهرمان جهان بوکس و. . . ) وارد کابل می شوند.

با ترینران خارجی جهت تمرین تیم های ملی قرارداد صورت گرفت. تیم های بی شماری درمسابقا ت خارجی اشتراک ورزیدند وبا دست آورد های فرهنگی ومعنوی ؛ مقام های اولی، دومی و سومی را درسطح آسیا  دررشته های  کرکت، زورخانه یی، ورزشهای رزمی، ( تی- کوان- دو، هووشو، نیوفول کانتک)، بوکس، فتبال، و . . .   بدست آوردند.  درحدود(15) جمنازیوم، (20) میدان فتبال اعمار گردید و رویهمرفته ایجاد( 32) فدراسیون سپورتی دررشته های مختلف، رنگ گرفت.

ودراخیر آنچه که در تهداب؛ و فرهنگ ورزش نهفته است کادرهای مسلکی ونسل جوان این کشورمعلمان تربیت بدنی که یگانه سرمایه ملی، علمی،مسلکی و سرنوشت ساز ورزش این سرزمین است. پوهنحی تربیت بدنی آموزش وپرورش میابند وبه درجه لسانس تحصیلات خویش را به پایه اکمال میرسانند، ودرسطح افغانستان به صفت معلمان ومربی تیم های ملی ایفای وظیفه مینمایند؛ قابل یاد آوری است که درپوهنحی تربیت بدنی پوهنتون تعلیم وتربیه کابل سال 1385، دو نفر استاد به سویه دوکتورا تربیت بدنی، پنج ماستر، شش لسان، با رتب علمی دو پوهاند،  یک پوهنوال، سه پوهندوی، سه پوهنمل، سه پوهنیار مصروف مضامین زیرمیباشد.

1-      تیوری تربیت بدنی

2-      تاریخ تربیت بدنی

3-      تاریخ تربیت بدنی افغانستان                                         

4-      جامعه شناسی                                          

5-      ثقافت اسلامی                                          

6-      اساسات تعلیم وتربیه                                  

7-      اداره ونظارت

8-      زبان وادبیات

9-      روان شناسی سپورتی

10    - میادین سپورتی

11کمک های اولیه

12-  طب ورزشی

13- اناتومی و فزیولوژی

14- مضامین اساسی جمناستیک، اتلتیک خفیفه وآببازی.

همچنان سپورتهای انفرادی، اجتماعی وبازیهای عنعنوی ،. . .  به طورعملی ونظری تدریس میگردد.

 

نقش معلم وترینر

معلم کسی است که آنچه را ما نمیدانیم به ما یاد می دهد و مربی کسی است که آن قوه ها و استعدادهای خوب را که در نهاد هر فرد گذاشته شده است به بهترین وجه می پرورد یعنی به ما یاری می کند که آن قوه را به آسانی و زودتر از دایره امکان به میدان فعل و عمل بیاوریم این کارو وظیفه بزرگ را تربیت مینا مند.

کلمه تربیت یک معنای عمومی دارد و کلمه تعلیم یک معنای خصوصی دارد زیرا تربیت یعنی پرورش، شامل جماد، نبات، حیوان و انسان می باشد در صورتی که تعلیم مخصوص حیوان و انسان است ، وجود انسان دارای قوه ، تفکر ، اراده و حافظه می باشد ولی در جماد و نبات به اندازه کافی موجود نیست ویا به عبارت درست تر قوه ها در جماد ونبات به آن درجه پرورش و نمایش پیدا نکرده است .

در جماد و نبات نیز می توان به وسیله تربیت و پرورش پاره تبادلات و اصلاحات به عمل آوردوحتی به تغییر دادن خواص و صفات آنها تا یک درجه کامیاب شد ، چنانچه امروز دانشمندان علوم طبیعی به وسیله مواد شمی و تد بیر های دیگر رنگ و شکل خاصیت بعضی از جامدات ، گلها ودرختان را تغییر می دهند اما این تبادلات و اصلاحات را نمی توان تعلیم نامید ، بناً میتوان گفت که جماد ونبات پذیرنده تربیت است اما پذیرنده تعلیم نیست .

لیکن می دانیم که جماد ونبات هم به کلی بی بهره از این قوه ها نیستند بلکه هر موجودی در عالم نسبت به درجه هستی و تکامل خود در دایره خلقت کما بیش دارای قوه تفکر یا هوش و اراده و حافظه مخصوص به خود می باشد چنانکه فنون جدید تصد یق می کند قوه زندگی در همه ذرات جهان مادی جاری است و قوه زندگی خود قوه ادراک و شعور می باشد .

به تازگی فنون طبعی کشف کرده است که هر یک از عناصر اصلی زنده (سلول) در بدن انسان و حتی در هر ذره (اتم ) یک نوع قوه ادراک قوه اراده و حافظه مخصوص به خود را دارا می باشد پس فرق میان انسان و جامدات دیگر تنها در کمی و زیادی این قوه ها است نه در عدم وجود آنها، و اگر ما این قوه ها را در موارد سه گانه احساس نمی کنیم این فقط به جهت کوتاهی نظر ونارسایی فهم و ادراک ما انسانهاست چنانکه مولوی معنوی گفته است .          جمله   ذرا ت   عالم  بی     زبا ن                      با تو می گویند روزا ن و شبان

             ما همه گوشیم و چشمیم و هوشیم                      با شما نا محرمان ما خا  موشیم

 

جمناستیک (مادرورزش ها)

 

در بررسی و تحقیقات تاریخی که در مورد تعلیم و تربیت دوران اولیه صورت گرفته است به رویدادهای مجهول زیادی برمیخوریم که علت آن ظبط نشدن رکودها و پیشرفت های بشر اولیه میباشد. با وجود اینکه انسانهای اولیه وسیله ای برای نوشتن و نگهداری رویدادها نداشتند. آثار جزئی و مختصری از دورنمای اجتماعی و نحوه زنده گی روزمرهً خود باقی گذاشته اند از مطالعه این آثار مشخص میشود که این مردمان از میان تکامل های زیادی گذشته اند به طوری که می توان سیمای زنده گی دوران باستان را به سه دوره تقسیم کرد.

درمرحله اول انسان ساختن ابزارسنگی را کشف نمود که قبل ازآن آماده گی جسمانی ومبا رزه زیستن را آموخته بود و بعد با این ابزا ربه صید شکا ر پرداخت، در مرحله دوم کشا ورزی به روی زمین جهت تهیه غذا علماً پرداخت ودرمرحله سوم که درواقع تکوین تمدن وفرهنگ است به ساختن مسکن، ایجاد اجتماعات وگسترش ارتباطا ت روآورد.

تصاویروآثاربدست آمده گواه براین است که چهارهزار4000 سال قبل ازمیلاد تمرینات جسمانی جمناستیک وجود داشته که درهند جمناستیک تنفسی، درچین جمناستیک طبی ودرمصرجهت مراسم مذهبی ازآن استفاده می نمودند. درآن زمان به همه ورزشها جمناستیک گفته می شد، روی این منظورورزش جمناستیک را پایه ومادردانسته اند.

 ونظربه سیرتاریخ وانکشاف تنوع جمناستیک و ایجاد انجمن های مستقل بین المللی به نام های مختلف نامزد شد.

 

جمناستیک ازکلمه (جمناسGamnas ( به معنی برهنه یا (هنر برهنه ) گرفته شده است. یونانی های باستان تمرینات جمناستیک آن زمان را به شکل برهنه درجمنازیوم های مخصوص اجرا می نمودند، یونان اولین کشوری بود که درسال  776 قبل ازمیلاد جمناستیک را بصورت منظم تر درآورده واین مصادف به زمانی بود که جمناستیک برای اولین مرتبه ظهورنمود. "هردو یکوس" حکیم یونانی ازحرکات جمناستیک بطورمنظم جهت     تدا وی امرا ض استفاده مینمود. یونانی هاجمناستیک رابه مقاصد مختلف مورداستفاده قرارمی دادند تمریناتی را که جهت آماده گی برای مسابقات بکا رمی بردند بنام (اگونستیک) وتمریناتی را که به مقصد انکشاف عمومی جسمانی بکار می بردند بنام (جمناستیک ) یاد می کردند. بعدها به همه ورزشهای بدنی جمناستیک گفته شد وچون از این ورزشگاه ها به مقصد تقویت جسم ، روح ومعالجه امراض استفاده میگردید ازا ین رو آن را آموزشگاه جسم  و روح نامیدند.  درجدول 3 توجه شود.

 

                                                                         جدول 3

 

 

 

 

 

 

 

 

اتلتیک خفیفه (تاج سپورتها)

 

 

تعریف: اتلتیک خفیفه یکی ار وسایل اساسی ومهم تربیت بدنی است که دارای تمرینات حیاتی مانند:  رفتارسپورتی، انواع دوش ها، خیزها، انداخت ها و سپورت  چند گانه شامل است.

کلمه اتلتیک از کلمه یونانی قدیم (اتلیزیس) گرفته شده که در زبان یونانی تمرین و مبارزه معنی میدهد.

یونانی به کسانی (اتلیت)میگفتند: که درمسابقات با قوه جسمانی و تاقت فرسا اشتراک میگردند. اما در عصر حاضر شخصی را (اتلیت)میگویند که از نظر ساختمانی جسمانی خوب رشد یافته و نیرومند باشد و دریکی از رشده های سپورت اتلتیک خفیفه حصه گرفته ازآن نیتجه بگیرد.

در بعضی ممالک اتلتیک خفیفه را (اتلتیک)میگویند.

 

اتلتیک خفیفه به پنج شعبه تقسیم می شود.

       1- رفتار سپورتی

       2- انواع دوش

       3- خیز ها

       4- انداخت ها

       5- سپورت چند گانه

هر کدام ازین شعبات به نوبه خود به انواع رشته های مختلف تقسیم می شود.

اهمیت ورزش اتلتیک خفیفه از چند جهت قابل بررسی است.

 

الف- اتلتیک خفیفه یک از وسایل مهم رشد و تکامل حرکت فعال درهر موجودی، بخصوص درانسان، باراه رفتن، دویدن وخیز گرفتن شروع می شود. بنا براین ورزش اتلتیک خفیفه که از انواع دوش، خیزها و انداخت ها تشکیل شده با طبیعت انسان ونیازهای اولیه در سنین کودکی آموزش مهارتها ی حرکی بنیادی با اساس زیر بنایی برای پروش رشته های عصبی، حتی ، حرکی، رشد وتکامل سیستم عصبی وعضلات بدن انسان میباشد. به همین دلیل مهارتهای حرکتی به اساس تمرینات رفتا، دوشها، خیزگرفتن،انداختن، عبورازموانع، حمل اشیا، را در سنین کودکی آموزش میدهند.

بهترین را ه آموزش استفاده از حرکات انواع رفتار، دوش ریلی در قالب تمرینات مقدماتی اتلتیک خفیفه میباشد.

 

ب- اهمیت اتلتیک خفیفه از نظر قدامت تاریخی و برگزاری مسابقات بازی های المپیک.

اولین نیازی که بشتر اولیه برای ادامه حیات خود به آن پرداخت حرکت بود. تمرینات دوش از اعصار قدیم در جوامع بشری وجود داشت. که این تمرینات در طول مراحل تکامل بشر در خلال فعالیت های روزانه موجود بوده است.

تمرینات جسمانی اتلتیک خفیفه براساس حالات طبیعی اولیه به تدریج تحول یافت وبه عنوان رقابت و مسابقات در المپیا ها وصحنه های قدیمی ورزش جای گرفت. امروزه این رشته سرتاج اصلی مسابقات المپیک است وتنوع آن به حدی است که وروزشکاران تمام کشورهای جهان در آن حضور فعال دارند. و تعداد مدال های قهرمانی آن در مسابقات المپیک دررده اول قراردارد  و صحنه های رقابتی آن طرفداران بسیار دارد.

 

دسته بندی شعبات سپورتی اتلتیک خفیفه

 

 

 

 

 

 

 

آببازی ( سلطان ورزشها)

 

آبازی یک جز مهم وهیجان انگیزتربیت بدنی به شمار می رود واکثر اخبا ر روزمره ممالک پیشرقته را تشکیل می دهد اینورزش جهت رشد ذهنی،فکری و جسمی مساعد میسا زد انسانها از قدیم با مشکلا تهای زیاد مواجه بوده و اکثراً آنها در پهلوی در یا ها و بحر ها زنده گی میکردند و ازشکار ماهی و دیگر حیوانات بحری خود را تغذیه می نمودند که نظر به ضرورت بشر به خصوص استفاده از آب ها و یا عبور از آن انسان ها مجبور شدند که به تمرینات مقدماتی بپردازند

که این خود با عث بوجود آوردن آببازی گردید.

در یونان قدیم آببازی از اهمیت خاصی برخوردار بود و سران قبایل به ورزشکارن خوب انعام میدانند درآن زمان مکتب آببازی نیز تاسیس گردیده بود . هرگاه در یونان باستان آببازی را کسی نمی دانست آنرا بی کلتور میگفتند واببازی در روم قدیم شکل بهتری را به خود گرفته بود که جهت رشد قدرت ، دلاوری به کار میبردند.               جدول شماره ( 4) انواع آبازی.

آببازی سلطان ورزشها

آببازی واتر پلو

آببازی اختصاصی

نجات دادن غریق  

قرار گرفتن بالای آب

 

از بین بردن موانع

قرار گرفتن  زیر آب

آببازی سپورتی

آببازی هنری

آببازی دلفین

آببازی کور باغه

آببازی کرال  پیشرو

آببازی کرال  عقب

آببازی کرال  آزاد

آببازی  برس

آببازی ریلی

آببازی دیف